Maandans

Maandans

It's a marvelous night for a moondance!

Meningen over actuele gebeurtenissen. Of oude teksten "revisited". Startend vanuit een persoonlijke nood om gehoord/gelezen te worden. Een beetje pretentieus, misschien, in de hoop zo een discussie aan te zwengelen. Of toch op zijn minst tot nadenken te stemmen. Leuk tijdverdrijf mag ook, natuurlijk. O ja, de naam "Maandans" is de letterlijke vertaling van "Moondance", een management-boekingkantoor voor jonge Belgische rockbands dat ik eind jaren tachtig had, maar vooral: een heerlijk swingend nummer van een toen nog piepjonge Van Morrison, één van mijn favoriete artiesten. Kom ook eens langs op Twitter: @FrankVanLaeken of op mijn website: www.frankvanlaeken.eu

Weg met de democratie?

PolitiekGeplaatst door Frank Van Laeken za, mei 19, 2018 13:08:32

"Democratie is de slechtste vorm van regeren, op alle andere na."

***

Ik moest aan die legendarische, aan de Britse staatsman Winston Churchill toegeschreven uitspraak denken, toen ik vorige zaterdag rond middernacht zapte naar de puntentelling op het Eurovisiesongfestival. Een jaarlijks moment van zelfkastijding waarop ergernis en cynisch amusement elkaar kruisen. Ik weet niet of de goede Winston, bij het roken van een stevige sigaar, de laatste negen jaar van zijn leven naar dat liedjesfestival heeft gekeken, in de tijd dat deelnemers nog echt moesten kunnen zingen en niet als kippen zonder kop rondliepen op het podium. Misschien neuriede hij tien maanden voor z'n dood wel mee Non ho l'età.

Die democratie-uitspraak - die Churchill in werkelijkheid leende van een voorganger - sprong me voor de geest toen de punten van de volksjury's die van de vakjury's overruleden. Het zijn net verkiezingen, dacht ik. De stem van het volk klinkt krachtiger dan de stem van opiniemakers en experten. Je kunt dat 'democratie' noemen, maar het wordt steeds beangstigender. En dan heb ik het niet over die Israëlische nep-Björk die dankzij de stemmen van de massa triomfeerde. Kan het mij wat schelen wie er wint op het festival van de wansmaak! Neen, ik vind het beangstigend dat de stem van het volk steeds onvoorspelbaarder wordt en dat 'de mensen' zich steeds meer laven aan grenzeloos populisme.

***

Als democraat mag je niet twijfelen aan de democratie, zo gaat dat nu eenmaal. Ik ben een democraat, ik respecteer verkiezingsuitslagen, maar ik respecteer ze intussen al een jaar of twintig tot op het niveau dat ik er een beetje ziek van word. Ik ben oud genoeg om te weten dat de verzuiling ons en andere landen in een wurggreep hield. Er waren pakweg vijftig jaar geleden hooguit een handvol politieke partijen, meestal nog unitair georganiseerd, en die waren gelinkt aan een vakbond, een ziekenfonds en nog wat belangenorganisaties. Een systeem van 'ons kent ons' dat tot op zekere hoogte functioneerde, maar dat ook verlammend en verstikkend was voor de samenleving. De unitaire partijen hielden op te bestaan, de zuilen vielen weg, het politieke landschap versplinterde, tot op het punt dat er nauwelijks nog kan geregeerd worden. De kiezer was dat oude systeem terecht beu, maar een belangrijke minderheid onder de kiezers heeft dan maar meteen de hele politiek bij het groot huisvuil gezet. De foertstem dicteert. En de populistische politicus speelt daar gretig op in. Bij ons en elders.

Een kwart Vlamingen stemde in 2004 op een partij die kort voordien veroordeeld was vanwege aanzetten tot haat en discriminatie. Brexit. Trump. Pseudo-groen en extreemrechts zullen samen Italië besturen. Op een haar na kwam in Frankrijk en Oostenrijk een fascist aan de macht. Wat staat er ons in oktober en in mei volgend jaar te wachten? Telkens opnieuw moet je na een dag stemmen tellen concluderen: de kiezer heeft gekozen en we moeten dat respecteren. Móeten we dat? Of wordt het tijd om de democratie zelf in bescherming te nemen?

***

"Een pessimist ziet een probleem in elke mogelijkheid. Een optimist een mogelijkheid in elk probleem." (Churchill)

***

Ik schreef het hier eerder al: ik heb meer respect voor een oprechte fascist die voor een fascistoïde, racistische partij stemt, dan voor een foertstemmer die uit pure balorigheid tégen het systeem stemt. Of denkt dat te doen, want hoe verklaar je dat een uitgesproken establishmentfiguur als Donald Trump zich kan laten verkiezen door zich tégen het establishment op te stellen? Ik mocht dat van sommigen in de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen van november 2016 geen domheid noemen. Democratie, weet u wel, de kiezer heeft altijd gelijk. Wel, de kiezer heeft weleens ongelijk. Steeds vaker, trouwens. Vraag dat over een paar jaar aan de Britten die voor de brexit hebben gestemd en die dan zullen merken hoezeer hun land erop achteruitgegaan is. Ik weet het, het klinkt bijzonder hautain, maar soms moet je de mensen tegen zichzelf in bescherming nemen.

Maanden gelezen las ik een interview met een Amerikaanse politicoloog die mijn bezorgdheid deelde. Hij stelde voor om deelname aan het democratisch proces te koppelen aan een soort toegangsexamen. Ik dacht meteen: hé, dat is het. Of: dat zou het kúnnen zijn. Schaf, wat mij betreft, onmiddellijk de opkomstplicht af, dat scheelt al een pak ongemotiveerde kiezers (en foertstemmen). En peil bij diegenen die wel nog naar het stemhokje trekken naar hun minimale kennis van onze politiek. Hoe heet onze premier? Hoe heet de minister-president? Welke partijen zitten er in de federale en de Vlaamse regering? Hoe heet de voorzitter van de Europese Commissie?

De democratie is te belangrijk om ze over te laten aan populisten, dilettanten en interne vijanden. Of, om Donald Tusk versus Donald Trump te parafraseren: "Wie heeft er vijanden nodig, als je zulke vrienden hebt?"

***

"Wanneer twee mensen altijd dezelfde mening hebben is een van hen overbodig." (Churchill)

***

Ik word een beetje bang van mijn eigen woorden. Maar ik word nog banger van wat ons te wachten staat. Noem me elitair, een hoogopgeleide lapzwans, een technocraat, een antidemocraat, al wat u wil, maar naïef mag u mij niet noemen: als een op papier goed systeem van binnenuit uitgehold wordt tot op het niveau dat het zelfdestructief werkt, kun je dat systeem niet op de huidige manier laten bestaan. Want dan vernietig je uiteindelijk jezelf: zo werkt dat met het klimaat, zo werkt het met de mensenrechten, zo werkt het met de politieke democratie. Het werkt tot het niet meer werkt en dan is het gedaan. Dan kunnen we ons naar een plek begeven die overeenkomt met de initialen van Churchill en onszelf doorspoelen.

***

"Het beste argument tégen democratie is een gesprek van vijf minuten met de doorsnee kiezer." (Nog zo'n uitspraak die ten onrechte aan Churchill gelinkt wordt. Maar ze sneed, alweer, hout.)



  • Reacties(0)

Fill in only if you are not real





De volgende XHTML tags zijn toegestaan: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles en Javascript zijn niet toegestaan.