Maandans

Maandans

It's a marvelous night for a moondance!

Meningen over actuele gebeurtenissen. Of oude teksten "revisited". Startend vanuit een persoonlijke nood om gehoord/gelezen te worden. Een beetje pretentieus, misschien, in de hoop zo een discussie aan te zwengelen. Of toch op zijn minst tot nadenken te stemmen. Leuk tijdverdrijf mag ook, natuurlijk. O ja, de naam "Maandans" is de letterlijke vertaling van "Moondance", een management-boekingkantoor voor jonge Belgische rockbands dat ik eind jaren tachtig had, maar vooral: een heerlijk swingend nummer van een toen nog piepjonge Van Morrison, één van mijn favoriete artiesten. Kom ook eens langs op Twitter: @FrankVanLaeken of op mijn website: www.frankvanlaeken.eu

Les Nègres

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken di, januari 27, 2015 12:58:47

Het moet wat geweest zijn die 28ste oktober 1959, een heel eind gevorderd in mijn geboortejaar, de dag dat in het Parijse Théâtre de Lutèce voor het eerst Les Nègres van Jean Genet werd opgevoerd. Ik kan me dat voorstellen, niet omdat ik er toen al bij was (negen maanden en één dag was echt wel te jong om naar avantgardistisch theater in een vreemd land te gaan), maar omdat Les Nègres ook vandaag nog een schokkende ervaring is.

Hier was een controversiële auteur, dief, recidivist, tot levenslang veroordeeld en alleen op voorspraak van collega-auteurs weer vrijgelaten, openlijk homoseksueel, onverbeterlijke provocateur aan het werk, die het thema van kolonialistisch paternalisme en racisme aansneed in tijden dat West-Europese landen hun verre kolonies nog stevig onder de knoet hielden, uiteraard voor hun eigen welzijn, dat spreekt voor zich. Een jaar voordien hadden honderdduizenden landgenoten zich nog vergaapt aan de zwartjes die achter een omheining primitief stonden te wezen op Expo '58, pas een jaar later zou Congo onafhankelijk worden, het zou nog bijna drie jaar duren alvorens Algerije geen Frans eigendom meer was. Frankrijk, het vaderland van Genet, de man die zich ooit had aangesloten bij het Vreemdelingenlegioen, had een 'rijke' geschiedenis met kolonies in de hele wereld en al zeker in Zwart Afrika.

Alleen al de titel, Les Nègres, was een ongeziene provocatie op een ogenblik dat de Fransen reeds het kuisere 'les noirs' gebruikten. Wij niet: Vlamingen bleven nog een hele poos 'negers' hanteren, zoals de Amerikanen niet aarzelden om het over 'niggers' te hebben. Maar 'de negers' zeggen in Frankrijk moet toen ongeveer geklonken hebben als vloeken in de kerk. Dat deed je simpelweg niet, tenzij in besloten kring. Onze zuiderburen waren toen al flink op weg om een multiculturele samenleving te worden. Wij niet.

De plot: een zwarte man wordt beschuldigd van moord op een blanke vrouw. Hij wordt voor een blanke rechtbank gedaagd en ter dood veroordeeld, ook al staat zijn schuld niet vast. Maar iemand zal boeten en het moet een zwarte zijn, oordelen de koningin, de gouverneur en de rechter, die zullen instaan voor de uitspraak. Genet maakte het zijn toeschouwers niet makkelijk, want Les Nègres werd opgevat als een toneelstuk-in-een-toneelstuk en alle rollen, ook die van de blanken, werden vertolkt door zwarten, al dragen de 'zwarte blanken' dan spierwitte kleren.

In de hedendaagse versie van de Amerikaanse theaterregisseur Robert Wilson (wereldbekend én -berucht van Einstein On The Beach, Heinrich Müller's Hamletmachine en The Black Rider, en de jongste jaren in deSingel te zien met de fantastische producties The Life And Death of Marina Abramović en The Old Woman) houdt Les Nègres - opgevoerd in het Frans met Nederlandse boventitels - het midden tussen burleske, cabaret, fabel en boosaardig sprookje, ingekleurd met jazzmuziek (sommige scènes doen denken aan de droomsequenties in Twin Peaks) en met acteurs die de hele tijd brutaal de zaal inkijken. Wilson neemt je letterlijk mee in een aparte wereld: de acteurs stappen tijdens de openingsscène binnen in een duister universum. Wat volgt is ten top gedreven decadentie. Dansende, overdreven luidop lachende, onderdanige zwarten (de primitieven) bevinden zich op de grond en samenzweerderige, hypocriete 'witten' (de verhevenen des volks) staan op een verhoog, neerkijkend en negatief commentaar gevend op het waanzinnige spektakel onder hen.

Het is alsof je een spiegel wordt voorgehouden, een spiegel waarin jaren van ziekelijk kolonialisme, misplaatst superioriteitsgevoel en manifest of latent racisme je in je gezicht uitlachen. Dit stuk gaat niet over een lang vervlogen en veilig in de geschiedenisboekjes opgeborgen tijd, maar over hier en nu en jou. Dat was toch mijn gevoel, in elk geval. Ik, in mijn ogen een ruimdenkende, vrijgevochten, verdraagzame en gastvrije westerling. Ik, een man van de wereld. Ik, bij het zien van dit stuk overladen met een pertinente vraag die één uur en driekwartier in mijn hoofd brandde: ben ik misschien zelf ook racist, zo eentje die de hele tijd 'Ik ben geen racist maar...' prevelt? Is het ook een beetje mijn schuld? Of is die lelijke tronie in die spiegel toch niet de mijne?

Om maar te zeggen dat Les Nègres in de goede zin choqueerde, provoceerde, aanzette tot nadenken en dat zonder ook maar één moment belerend, opdringerig of saai te worden, meegezogen als je werd door dat onverkwikkelijke scenario dat zich op de bühne afspeelde. In de tijd dat dit voor het eerst werd opgevoerd, moeten er mensen gevlucht zijn uit de zaal. Kan niet anders. Liefst nog wat vervloekingen roepend bij het buiten gaan, want dat hoorde erbij. Nu gelukkig niet meer, ook al omdat de zaal vol zat met wereldverbeterende, progressieve, cultuurminnende types, dat helpt.

Opvallend: het applaus klaterde lang en welgemeend, maar vloeide niet zoals inmiddels bijna gebruikelijk in de obligate staande ovatie over. Zelf ben ik het type bedeesde toeschouwer die alleen maar van zijn stoel opspringt als genoeg anderen dat ook al hebben gedaan, maar nu zat ik vergeefs te wachten. De mensen waren enthousiast en tevreden en toch bleven ze zitten. En ik dacht: zouden ze dat bij een blank gezelschap ook gedaan hebben? En ook: waarom ben ik te laf om desnoods op mijn eentje mijn diepe waardering over te dragen voor dit briljante spektakel? Vragen die je anders zelden stelt na een concert of een voorstelling.

Les Nègres wordt ook vanavond en morgenavond nog opgevoerd in deSingel. Volgens de website zouden er nog enkele tickets te koop zijn. Doe er uw voordeel mee, een grensverleggend stuk als dit in een al even grensverleggende regie zie je maar zelden in onze contreien.



  • Reacties(0)

Fill in only if you are not real





De volgende XHTML tags zijn toegestaan: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles en Javascript zijn niet toegestaan.