Maandans

Maandans

It's a marvelous night for a moondance!

Meningen over actuele gebeurtenissen. Of oude teksten "revisited". Startend vanuit een persoonlijke nood om gehoord/gelezen te worden. Een beetje pretentieus, misschien, in de hoop zo een discussie aan te zwengelen. Of toch op zijn minst tot nadenken te stemmen. Leuk tijdverdrijf mag ook, natuurlijk. O ja, de naam "Maandans" is de letterlijke vertaling van "Moondance", een management-boekingkantoor voor jonge Belgische rockbands dat ik eind jaren tachtig had, maar vooral: een heerlijk swingend nummer van een toen nog piepjonge Van Morrison, één van mijn favoriete artiesten. Kom ook eens langs op Twitter: @FrankVanLaeken of op mijn website: www.frankvanlaeken.eu

1958

SamenlevingGeplaatst door Frank Van Laeken zo, november 20, 2016 12:59:07

Ik schrijf dit terwijl ik op de radio de warme, diepe stem van Paul Beloy hoor, met wie ik samen Vuile zwarte. Racisme in het Belgische voetbal schreef. In Touché heeft hij het bij Fried'l Lesage over integratie, racisme, opvoeding, kortom: de samenleving zoals die is. Ik laat me graag afleiden door wat hij zegt en door zijn uitstekende muziekkeuze (Curtis Mayfield! David Bowie!! Steely Dan!!! Stevie Wonder!!!!). En toch moet er me weer iets van het hart. Daarvoor neem ik u, alweer, mee naar het universum van Vuile zwarte. Meer bepaald: naar 1958.

***

Zo lang is het nu ook weer niet geleden. in dat jaar werd in Brussel de Wereldtentoonstelling georganiseerd, kortweg Expo 58. Jaren na datum zagen we blauwwitte broodzakken op tafel liggen met het logo van het evenement erop. Expo-brood heette het witte brood dan ook dat de tentoonstelling zou overleven. Racisme bestond uiteraard al wel, maar het werd zelden zo benoemd. En zo kon het dat op het grondgebied Laken, op de plek waar nu de Primerose tennisclub ligt, het paviljoen van de koloniën werd ondergebracht: de 100% kolonie Congo en het mandaatgebied Ruanda-Urundi. Wisten de bezoekers veel dat Congo twee jaar later onafhankelijk zou worden en dat Rwanda en Burundi twee aparte staten werden in 1962.

Wat de bezoekers van Expo 58 wel zagen waren nagebootste Afrikaanse dorpen, waar de nadruk moest liggen op de technische en menselijke vooruitgang die wij, Belgen, daar gebracht hadden, maar die vooral de aandacht trokken omdat er heuse Afrikaanse gezinnen woonden in simpele lemen hutten. Primitieve omstandigheden die onze ouders en grootouders alleen maar kenden van het actualiteitenmagazine dat ze 's zondags in de bioscoop te zien kregen vóór de hoofdfilm begon. Nu konden ze die 'zwartjes' in levenden lijve bezig zien. Een soort safari, op zoek naar inboorlingen. Racisme, jazeker, maar niemand zag er, euh, Expo-brood in, tot brutale bezoekers de zwartjes begonnen te voederen. Toen werd het Congolese dorp prompt gesloten, want dat vonden zelfs de organisatoren te ver gaan. Dat ze de Afrikanen eerst op een walgelijke manier hadden tentoongesteld voor het grote publiek ontging hen daarbij even: niet voor niets wordt op de Engelstalige Wikipediapagina van de expo benadrukt dat sommigen dit 'a human zoo' vonden, een bewering die merkwaardig genoeg niet terug te vinden is op de Nederlandstalige Wikipediapagina.

Achtenvijftig jaar later discussiëren we over Zwarte Piet. Of beter: we discussiëren er niet over. De ene groep vindt dat Zwarte Piet traditie is en van tradities moet je afblijven. De andere groep vindt Zwarte Piet — met zijn zwartgeschminkte gezicht, z'n kroeshaarpruik en z'n rode lippen — een overblijfsel uit racistische, koloniale tijden. Een derde groep, de zwijgende meerderheid, vindt de discussie maar niets. Er is nu een 'pietenpact', een overeenkomst waarbij Piet in de toekomst wordt afgebeeld als roetveegpiet, dus zonder dat kroeshaar en die rode lippenstift. Want, daar is ongeveer iedereen het over eens: dat zwart komt van de schoorsteen waardoor Piet naar beneden glijdt om cadeautjes in schoentjes te leggen. Wat eigenlijk zoveel wil zeggen als: die volledig zwarte Piet bestaat eigenlijk niet.

Of was dat een noodzakelijke verbale bijsturing om er het meest racistische kantje af te vijlen en de traditie te laten overleven?

***

Ik las eergisteren het opiniestuk van radiopresentator Tom De Cock in De Morgen. De Cock, homo, adopteerde samen met zijn man een zwart kindje. (U weet wel, het soort waarvan de onderbuik van onze samenleving zegt: "Amaai, da's nen homo, oekandie na een kind maken? O, 't is een negerke, z'emme d'r ientje g'adopteerd!") Hij stelde vast dat het aanbod aan andersgekleurde poppen miniem is. En als er dan toch eentje in de etalage ligt, staat er 'Ethnic' op de doos. Etnisch: volkenkundig, betrekking hebbend op een volk. Niet ons volk, maar een ander volk. Vreemdelingen, dus.

Wat De Cock deed is haarfijn aantonen dat we als samenleving niet evolueren. Het gaat niet goed met de multiculturele samenleving, omdat velen unicultureel willen blijven en weigeren de realiteit onder ogen te zien. Dus vind je in de winkel een zwarte pop die wordt gebrandmerkt als 'etnisch', niet een van ons, kijk-eens-ze-kan-ook-lachen-en-wenen-o-zo-schattig-hé. Die pop geeft aan dat we in 1958 zijn blijven steken: wij, witte mensen, bekijken hen, andersgekleurde medemensen, als primitievelingen, die we bij voorkeur niet naar hier halen en als het dan toch niet anders kan, liefst ergens achter een omheining steken, als bezienswaardigheid. Die pop, dat is xenofobie ten voeten uit. Angst voor de en het vreemde. En ook wel: racisme.

***

Van mij moet Zwarte Piet niet verdwijnen. Maar we moeten er wel over durven te praten. We moeten het gesprek met de nieuwe Belgen durven aan te gaan. Dat Piet een restant is van het koloniale, uitgesproken racistische denken wordt niet ontkend. Dat Piet in de loop van de decennia werd bijgestuurd tot een eerder onschuldig lijkend symbool is onmiskenbaar zo. Maar er worden blijkbaar kinderen gepest op school, omdat ze bruin of zwart zijn. Klasgenootjes noemen hen 'Zwarte Piet'.

Iemand schreef gisteren ergens: "Ja maar, dat is niet racistisch bedoeld!" Kan zijn, maar het komt wel zo over. En de vraag bij racisme is in de eerste plaats niet 'Is dat racistisch bedoeld?' (want dan verzeilen we al snel in uitspraken als 'Ik ben geen racist maar...'), maar 'Wordt dit als racistisch gepercipieerd?'

Bij racisme moet je niet uitgaan van de dader, maar van het slachtoffer. Hoe voelt hij of zij zich bij de opmerkingen of daden? Hetzelfde geldt trouwens voor andere misdaden: we moeten eerst naar het slachtoffer kijken. Meestal doen we dat ook. Behalve dus bij racisme. Want dan verkrampen we en vinden we dat de ander zich maar moet aanpassen aan onze onderlinge afspraken en gebruiken, inclusief aangebrande moppen, het benadrukken van onze raciale superioriteit en oerwoudgeluiden.

Als we het over Zwarte Piet willen hebben, zullen we dus de moed moeten opbrengen om de discussie los te weken van blanke traditionalisten versus voornamelijk blanke cultuurrelativisten, en gaan luisteren naar die groeiende groep met een andere huidskleur. Hoe voelen zij zich bij dat Sinterklaasfeest? Hoe interpreteren zij die Zwarte Pietmythe? Misschien vinden ze het écht wel niet erg en dan moeten we niets doen. Zelfs geen pietenpact. Misschien vinden ze het wél erg en dan moeten we vooral die traditie aanpassen. Maar eerst moeten we gaan luisteren.

Samenlevingen evolueren, tradities ook. Ze krijgen een andere invulling of worden afgeschaft. Dat gebeurt. Dat is niet erg. Daarmee haal je de bodem niet weg vanonder onze samenleving. In Geraardsbergen drinken ze op de laatste zondag van februari een glas wijn met een levend visje in. Ik vind dat een barbaarse traditie en de visjes zullen er geen breed maatschappelijk debat over starten, dus blijft het gewoon bestaan. Jaar na jaar. Als teken van feestvreugde en verbroedering. Wie zijn dan de primitievelingen?

***

Staan we vandaag veel verder dan in 1958? Soms twijfel ik daaraan. Als we tradities niet in vraag stellen, als we geen rekening houden met de veranderende realiteit (letterlijk: méér kleur op straat), als we het gesprek uit de weg gaan: dan zijn we gewoon een stel koppige betweters. Dat ligt zeer zeker ook aan die mensen met dat andere kleurtje, die vaak te weinig inspanningen doen om zich te integreren, maar integratie wordt ook zéér moeilijk om niet te zeggen onmogelijk als dat wordt belemmerd. De multiculturele samenleving is al enkele decennia een feit. Nu moeten we dat nog inzien.



  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post745