Maandans

Maandans

It's a marvelous night for a moondance!

Meningen over actuele gebeurtenissen. Of oude teksten "revisited". Startend vanuit een persoonlijke nood om gehoord/gelezen te worden. Een beetje pretentieus, misschien, in de hoop zo een discussie aan te zwengelen. Of toch op zijn minst tot nadenken te stemmen. Leuk tijdverdrijf mag ook, natuurlijk. O ja, de naam "Maandans" is de letterlijke vertaling van "Moondance", een management-boekingkantoor voor jonge Belgische rockbands dat ik eind jaren tachtig had, maar vooral: een heerlijk swingend nummer van een toen nog piepjonge Van Morrison, één van mijn favoriete artiesten. Kom ook eens langs op Twitter: @FrankVanLaeken of op mijn website: www.frankvanlaeken.eu

Populisme voor en door dummies

SamenlevingGeplaatst door Frank Van Laeken do, januari 24, 2013 14:25:40

populisme (o.) [Fr.], 1 richting in de Franse literatuur omstreeks 1930, die belangstelling vroeg voor het leven van de lagere volksklassen en de beschrijving daarvan in zijn eigen stijl; 2 anti-kapitalistische volksbeweging van meestal agrarische volksgroepen, m.n. in Zuidamerikaanse staten; 3 (pol.) populaire, oppervlakkige, (enigszins) demagogische betoogtrant; ...list (m.); ...listisch (bn.).

Siegfried & Rik

Als de term 'populisme' vandaag te pas en te pas wordt ongebruikt, gaat het over de derde definitie die we in Vandale terugvinden: een 'populaire, oppervlakkige, (enigszins) demagogische betoogtrant'.

Siegfried Bracke en Rik Torfs mochten er woensdagavond een tiental minuten over debatteren in Terzake, al is het woord 'debat' in deze misplaatst. Beide heren kennen elkaar nog van bij de VRT, waar Bracke destijds een gewaardeerd politiek journalist en hoofdredacteur was, en Torfs een gewaardeerde medewerker aan diverse tv-uitzendingen, o.m. een gezamenlijk programma met Bracke. Bracke & Torfs, dat klikt wel, ook al zit de ene intussen bij de N-VA en de andere (voorlopig nog) bij de CD&V. Het zijn copains, liefhebbers van de double entendre, gewezen grootmeesters in de ironie. Ik schrijf 'gewezen', omdat hun communicatie momenteel eerder zuur klinkt, getuige hun regelmatige bijdragen op het onelinermedium Twitter.

Het werd een soort dovemansgesprek, daar in de VRT-studio. Niet dat ze niet naar mekaar wilden luisteren of niet wilden antwoorden op de vragen van de moderator, maar twee heren van stand die mekaar graag hebben zijn niet de ideale gesprekspartners in een discussie. Dan krijg je geen woord-wederwoord, maar woord-woord, en da's dubbelop. Torfs eindigde dan ook met de kreet 'Siegfried Bracke is géén populist!' en gooide er nog net geen 'Hou zee' en 'Vliegt den blauwvoet' achteraan.

Terwijl het in wezen wel een bijzonder interessant gespreksonderwerp is. Wat is populisme? En wie zijn de populisten hier? Zag koning Albert II het ruimer dan de N-VA, wanneer hij het in zijn kerstboodschap had over de gevaren van het populisme uit de jaren dertig?

Grenzen aan de groei

Als we de definitie uit Vandale letterlijk interpreteren dan kunnen we gerust stellen dat de meeste politici in dit land momenteel populisten zijn. Give the people what they want, is een slogan waarvan ze zich bijna allemaal bedienen. Of beter nog: Say what the people want to hear. Want als ze de mensen echt zouden geven wat die willen, zouden ze hun beloften ook nog moeten waarmaken. Quod non.

Iedereen met een beetje gezond verstand weet dat er ons, als mensheid, gigantische uitdagingen te wachten staan. In de eerste plaats ecologisch: de apocalyptische waarschuwingen die we al een jaar of vijftig om de oren geslingerd krijgen, hebben onze levensstijl niet echt veranderd. We blijven kostbare energie verbruiken, we blijven de natuur vernielen, we blijven consuméren. We blijven, kortom, kortzichtig. Als het moeilijk wordt, lopen we weg.

We dribbelen omheen de problemen zoals een Lionel Messi rond zijn tegenstanders danst: elke keer als er een been wordt uitgestoken, geven we de bal een tikje, zodat we weer even verder kunnen. In het geval van Messi leidt dat tot voetbalkunst en vele doelpunten, in het geval van de mensheid gaan we steeds verder van het doel weg. We weten, om een populair gezegde te hanteren, het doel niet meer staan. Politici doen vrolijk mee, ze lopen zelfs voorop: als het effe moeilijk wordt, schakelen ze over op een ander onderwerp, of dat nu relevant is of niet.

Het bijna mythische 'Rapport van Rome' is intussen meer dan veertig jaar oud. In 1972 schreef een team van het Massachusetts Institute of Technology, MIT, uit Boston een baanbrekende studie onder de niet mis te verstane titel The limits to growth: a global challenge, bij ons bekend als 'Grenzen aan de groei'. Als we onze manier van leven niet drastisch zouden veranderen, zou er zich onvermijdelijk een doemscenario voltrekken, zo stond er te lezen. De natuurlijke hulpbronnen zouden uitgeput raken, industriële groei worden afgeremd, de vervuiling toenemen, voedselvoorziening en gezondheidszorg tekort schieten. De 21ste eeuw beloofde niet veel goeds.

In 1972 waren er bijna vier miljard mensen op deze aardkloot. Vandaag zijn het er al meer dan zeven miljard. Het doemscenario heeft zich niet voltrokken - daarvoor is de mens té vindingrijk - maar bepaalde negatieve effecten zijn zeer duidelijk aanwezig. Al bestaan er zelfs over thema's als de opwarming van de aarde believers en non-believers. Als de waarheid ons niet aanstaat, noemen we het vooral niet 'de waarheid'. Dan lijkt het minder erg.

Kortetermijndenkers

Politici zijn kortetermijndenkers. De visionairen, die er ooit wel geweest zijn, komen nauwelijks nog aan bod in een cultuur van sloganeske beloften. Bruno Tobback zei het ooit treffend: 'Als ik zeg wat ik werkelijk denk, verlies ik kiezers'. Cynischer kan je 't niet verwoorden. Laffer ook niet. Politieke tenoren voelen zich verplicht om 'de mensen' wat voor te liegen, uit vrees voor electoraal verlies en het verdwijnen van postjes. Het is menselijk, maar het valt niet goed te praten.

Er is niet alleen het milieu, dat nog altijd oneindig meer aandacht verdient dan het vandaag krijgt, maar ook de vergrijzing van de bevolking, de wankele sociale zekerheid, de grenzen aan de kapitalistische groei (is er eigenlijk al écht opgetreden tegen de ziekelijke graaicultuur die ruim vier jaar geleden aan de basis lag van onze huidige economische crisis?) en ons aller plicht om te consuminderen.

Je wordt er niet populairder door, als je inzet op deze thema's, maar het zijn wel de onderwerpen waar het wérkelijk om draait. Een zevende, achtste of negende staatshervorming gaan onze sociaal-economische problemen niet oplossen, een confederale staat of een onafhankelijk Vlaanderen evenmin.

En dus ontkent de meerderheid het licht van de zon, omdat dat te verblindend is voor de kiezers. Politici die wél naar de toekomst kijken vind je tegenwoordig nog in hoofdzaak bij Groen/Ecolo. Ook een aantal sp.a'ers (al werd een dwarsdenker als Frank Vandenbroucke dan weer weggepest) en sommige oudgedienden van de OpenVLD (Guy Verhofstadt met zijn Europees discours op kop) kijken verder dan hun electorale neus lang is. Maar dat zijn uitzonderingen. De meesten blijven hun kiezers naar de mond praten. In het Duits heet dat kurieren am Symptom. Een vrije vertaling zou kunnen zijn: rond de pot draaien.

Bij ons kun je dit populisme alleen maar afremmen door een combinatie van factoren. Eén, het afschaffen van de stemplicht (zodat je meer gemotiveerde en wellicht verstandiger kiezers krijgt). Twee, het lef om in te gaan tegen het kortetermijndenken en durven zeggen waar het werkelijk op staat, met het risico dat de kiezer je aanvankelijk een draai om de oren geeft. Drie, wereldleiders die collectief hun oogkleppen afschudden en het goede voorbeeld geven. In die zin is de toespraak van Barack Obama bij het begin van zijn tweede ambtstermijn hoopgevend.

Wie volgt? En wie durft bij onze politieke elite de handschoen opnemen? Wie durft er écht te denken aan de generatie van zijn klein- en achterkleinkinderen, in plaats van er loze praatjes over te debiteren?

En in Gent...

Tot slot nog even terug naar Siegfried Bracke. Het Oost-Vlaamse kopstuk van de N-VA pleegde onlangs een venijnig stukje in een huis-aan-huisblad dat verspreid werd in Gent. Als reactie op de beslissing van het stadsbestuur - bestaande uit sp.a, OpenVLD en Groen - om naar het voorbeeld van de Canadese stad Toronto een Food Council op te richten, die lokale initiatieven om gezonder en betaalbaarder te eten moet gaan ondersteunen (geen overbodig idee in tijden van te weinig bewegen, te veel snoepen en obesitas), schreef gemeenteraadslid Bracke: 'Elke Gentenaar zal in de komende jaren te maken krijgen met de geest van Groen. Er komt een Food Council: een raad die u zal zeggen wat u al dan niet moet/mag/kan eten. Petflessen worden gebannen, en in het bestuursakkoord staat een heuse lijst van invasieve exoten, uitheemse planten die moeten verdwijnen...'

Het stukje werd niet ondertekend, maar Bracke gaf aan Steven Vromman, aka Low Impact Man, toe dat hij er de auteur van was. Reactie van Bracke, zoals we die op de blog lowimpactman.wordpress.com terugvinden: 'Dit is gewoon part of the game. (...) Dit is het pingpong spel dat we gaan gaan spelen, je zal dat nog wel leren.'

Moet ik Siegfried Bracke nu beschouwen als een rücksichtloze populist, een pathologische leugenaar of een manipulatieve volksmenner?

  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post73