Maandans

Maandans

It's a marvelous night for a moondance!

Meningen over actuele gebeurtenissen. Of oude teksten "revisited". Startend vanuit een persoonlijke nood om gehoord/gelezen te worden. Een beetje pretentieus, misschien, in de hoop zo een discussie aan te zwengelen. Of toch op zijn minst tot nadenken te stemmen. Leuk tijdverdrijf mag ook, natuurlijk. O ja, de naam "Maandans" is de letterlijke vertaling van "Moondance", een management-boekingkantoor voor jonge Belgische rockbands dat ik eind jaren tachtig had, maar vooral: een heerlijk swingend nummer van een toen nog piepjonge Van Morrison, één van mijn favoriete artiesten. Kom ook eens langs op Twitter: @FrankVanLaeken of op mijn website: www.frankvanlaeken.eu

(D)Emocratie

PolitiekGeplaatst door Frank Van Laeken za, juli 23, 2016 12:37:12

Soms overvalt het mij: de gedachte dat democratie niet voldoet. Zoals die ochtend na het brexitreferendum. Het was zwoel en het zou die dag 38 graden worden in Firenze, waar we in de buurt verbleven. Een stel hardnekkige muggen had ons de hele nacht auditief gezelschap gehouden, en daar bleef het niet bij, aan de gigantische ovalen rode vlekken op onze armen en benen te oordelen. Vierentwintig uur later zouden we weer huiswaarts vertrekken, dat was balen. Ik wil het niet als excuus inroepen, maar misschien was die veel te korte nacht in veel te warme omstandigheden op het eind van de vakantie er wel de oorzaak van dat ik dacht: fuck democratie. Stomme Britten! Zelfs in een land waar er stemrecht is, geen kiesplicht, verknoeien ongeïnteresseerde, slecht geïnformeerde kiezers het nog, hoe is het mogelijk? Zouden we niet beter af zijn met een verlichte dictator?

Zulke gedachten verdwijnen gelukkig redelijk snel. Dan doemt die oneliner op van Winston Churchill, de grootste Brit aller tijden, verre van mijn favoriete politicus uit de wereldgeschiedenis, maar wel een man van soms wijze en vaak spitse woorden: democratie is de slechtste vorm van regeren, op alle andere na. Hoe luid politieke partijen en hun vertegenwoordigers ook roepen dat er geen alternatief is voor hun ideeën of hun beleid, ze dwalen: dat is er wel. Behalve voor de democratie zelf. Er gaat niets boven.

Luister niet naar hen die nog altijd met de oude Fidel uit Cuba dwepen: een volksheld die een corrupt regime omverwierp, maar daarna zelf een parodie werd op de oorspronkelijke idealen van zijn medestanders. Er waren zelfs hele slimme, linkse mensen die in 1979 juichten dat de sjah van Iran verdreven was. Leve Khomeiny! Tja... Iets met kiezen tussen pest en cholera. Er zijn tal van voorbeelden te vinden die duidelijk maken dat alleen democratie goed is voor het volk.

Maar wat als dat volk de democratie zelf verknoeit? Zoals de Britten, die met een kleine meerderheid stemden om uit de Europese Unie te treden, maar waar een aantal kiezers achteraf snel verklaarde dat ze dat zo niet hadden bedoeld. Was het maar om te lachen of zo? Nigel Farage vluchtte weg van het podium dat hij in de aanloop naar het referendum had gebruikt om de EU te vervloeken, Boris Johnson dook eerst politiek onder om vervolgens opgevist te worden als minister van Buitenlandse Zaken, zowaar een promotie voor een lafaard. Monty Python in het House of Parliament's Flying Circus.

Of neem nu de Turken, die Recep Tayyip Erdogan in twee keer tot alleenheerser uitriepen, door zijn AKP-partij bij de recentste presidentsverkiezingen een absolute meerderheid te gunnen (maar gelukkig geen twee derde meerderheid, anders kon hij zichzelf tot ver voorbij zijn dood grondwettelijk verankeren als statsleider). Sindsdien gedraagt Erdogan zich nog meer als een autocraat dan in de tien jaar dat hij premier was van het land.

In november 2006 was ik in Istanboel aanwezig op een congres van journalisten uit de hele wereld. Op de tweede dag kwam de premier een toespraak geven, waarna er vragen mochten gesteld worden vanuit de zaal. De speech was onnoemelijk saai en nietszeggend, het kan aan de voorzichtige tolk gelegen hebben, al was ook de intonatie van de Turkse premier nogal slaapverwekkend. De eerste vragen waren voorspelbaar, allicht door de entourage van Erdogan ingefluisterd bij zorgvuldig aangeduide vazallen, die brave, bijna vrijblijvende dingen vroegen, waarop de zaal het antwoord zo al kon raden. Tot er plots een klein mannetje opstond, die zich voorstelde als een Armeense journalist. Hoe zat dat ook alweer met die genocide in 1915, meneer de premier? De priemende blik van Erdogan naar dat mannetje zal ik nooit vergeten. If looks could kill... Daarop consulteerde de getergde machtspoliticus het groepje medewerkers achter hem, waarop een woordvoerder de zaal droog mededeelde dat onze tijd erop zat. Andere verplichtingen, u kent dat wel, de wereld buiten wacht niet.

***

De mislukte militaire coup van vorige week vrijdag verdeelde de wereld. Hele slimme mensen, dit keer zowel van links en van rechts als daartussenin, vonden het jammer dat de staatsgreep mislukt was. Allicht dezelfden die een paar jaar geleden juichten toen het democratisch verkozen regime van de religieuze fanaticus Morsi in Egypte verdreven werd door het leger onder leiding van generaal Sisi. De vraag is of het leven voor de doorsnee Egyptenaar zoveel verbeterd is sindsdien. Maar een nog belangrijkere vraag: wat doet ons hier, in het o zo slimme westen, besluiten dat de democratie hier superieur is aan de democratie ginder? Aan welke objectieve maatstaven meten we dat af?

Zowel Morsi als Erdogan zijn verkozen door het volk. Moeten we dat dan niet meer respecteren? Morsi werd al snel onderbroken toen hij de scheiding van kerk en staat ongedaan wilde maken en de wetten van het geloof boven die van de natie begon te plaatsen. Erdogan heeft al meer tijd gekregen dan zijn Egyptische evenknie en door het mislukken van de coup krijgt hij nu carte blanche. Of althans: hij maakt van de verwarring gebruik om dingen door te drukken waarover hij in andere omstandigheden jaren zou zetten. De klok wordt in Turkije honderd jaar teruggedraaid. Dat kun je betreuren — ik doe dat ook — en je kunt dat volk minstens een heel klein beetje achterlijk noemen dat ze dat legitimeren in de stembus en op straat, door hun steun te betuigen aan Erdogan, maar worden we ook niet geacht dat te respecteren? Als een volk zichzelf de verdoemenis instemt en die keuze mordicus blijft verdedigen, is dat dan niet een weliswaar minder prettig, maar desalniettemin aanvaardbaar gevolg van de democratie, een systeem dat — zo wist Churchill al — allesbehalve perfect is?

***

Bart Eeckhout schreef twee weken geleden een confronterend essay over de kromme redeneringen die je vooral bij links aantreft: 'Waarom we de IJslandse volksziel schattig vinden en ons schamen voor Vlaamse vlaggen'. In het beoordelen van nationalisme wordt een dubbele moraal gehanteerd, beweerde Eeckhout. Vlaams Belang en N-VA vinden we vies, het links georiënteerde Catalaanse of Schotse nationalisme sympathiek. Tot daar de rechtse nationalisten de bovenhand halen, natuurlijk, want dan is dat nationalisme plots weer verderfelijk. Terwijl je nationalisme altijd en overal op dezelfde manier zou moeten bekijken.

De wijze waarop intellectuelen nu naar Turkije kijken, is sterk vergelijkbaar daarmee. Ze geloven in de democratie, tot de uitslag van de stembusgang verwerpelijk is en de verkozen president een loopje neemt met westerse waarden en normen (wat ie ook daadwerkelijk doet, overigens, maar je kunt je ook afvragen of onze waarden en normen overal en in alle omstandigheden wel zo superieur zijn). Dan wordt zelfs een staatsgreep een toegelaten middel. Dan mag dat domme klootjesvolk een lesje krijgen. Burek van eigen deeg. Die manier van denken neigt naar het oude kolonialisme, het is typisch westers-paternalistisch. Wij weten het beter, zij moeten zich maar aanpassen. We vergeten dan even dat democratie een westers exportproduct is, dat zonder al te veel uitleg door de strot wordt gedrukt van andere continenten en vaak volop mismeesterd wordt door personages die 'we' zelf de hoofdrol hebben gegeven in de operette van hun land

***.

Erdogan is een potentaat: een man van de absolute macht, die bewijst dat absolute macht absoluut corrumpeert. Daar twijfel ik geen seconde aan. Een man die het niet verdient dat er nog maar overwogen zou worden om Turkije eerlang op te nemen in de Europese Unie. Geen denken aan. Een man die vorig jaar door luie politici opeens tot bondgenoot werd uitgeroepen om die lastige vluchtelingen ginder te houden. Daarvoor deugde Erdogan dan weer wel. Het zegt veel over de Europese leiders dat ze hem als een volwaardige gesprekspartner beschouwen in humane kwesties wanneer we zelf de overlast buiten onze deuren willen houden. Ach, mensenrechten, wie ligt daar nu wakker van?

Wat Europa nu moet doen, is Erdogan isoleren, hem op zijn ondemocratisch gedrag wijzen, hem duidelijk maken dat democratie ook betekent: rekening houden met de minderheid, bestaande overeenkomsten met hem opblazen, alle diplomatieke wegen bewandelen om de veranderingen die Erdogan op heel korte tijd wil doordrukken tegen te houden. En hier ter plekke: de Erdoganaanhangers intomen.

Maar tussen de vaststelling dat Erdogan zich allesbehalve democratisch gedraagt — ik deelde zelf gisteren op Facebook een GIFje waarin je het gelaat van Erdogan via een hakenkruisfantasietje ziet overgaan in dat van Hitler en, ja, ik zie hem echt wel als een mini-Führer, zij het vooralsnog zonder diens tomeloze internationale ambitie — en het voorbarige gejuich om het bijna-afzetten van de pasja, ligt de droge constatering dat de meerderheid van de Turken hem in een van zijn peperdure paleizen wil zien wonen en zal juichen als hij vanaf zijn balkon wat algemeenheden prevelt.

En, ja, ik besef het zeer goed: de ultieme consequentie is dan dat de democratie wordt uitgehold door figuren die dankzij die democratie aan de macht zijn gekomen. Dat je pas internationaal een vuist kunt maken als een man van wie je op voorhand al wist dat hij onbetrouwbaar is, ná de verkiezingen de boel belazert. Maar wat is het alternatief? Een internationale jury die beoordeelt of een democratisch verkozen politicus of regering wel mag regeren? "Nee, we vertrouwen u niet, volgende kandidaat. Niemand? Nieuwe verkiezingen dan!" Moet politiek een beetje Idool of X-Factor worden? Of, godbetert, het Eurovisiesongfestival? En dan nog: wie gaat die onafhankelijke jury samenstellen? Ha!

***

Schaffen we dan best het volk af, als de verkiezingsuitslag ons niet bevalt, zoals Bertolt Brecht ooit plagerig suggereerde? Dan kun je beter meteen de hele democratie op de schop gooien. Stel je maar even voor dat Trump verkozen wordt, het is niet ondenkbaar. Het zal mij er niet van weerhouden om zijn kiezers achterlijk te noemen, maar ik zal ook de eerste zijn om de Amerikaanse democratie te respecteren. Democratie en dommecratie zijn quasi anagrammen.

Moeilijk, zéér moeilijk. Als overtuigde democraat vind ik dat we ons niet te bemoeien hebben met het Turkse regime, tenzij de mensenrechten er met de voeten worden getreden, wat nu duidelijk het geval is. Als intellectueel vrees ik de verdere aftakeling van de strikte scheiding tussen kerk en staat, die nog redelijk pril is in Turkije. Als mens betreur ik wat de Turk in de straat nu overkomt: een schijndemocratie die door een meerderheid van zijn lotgenoten is mogelijk gemaakt. Als afstandelijk pseudo-analist stel ik vast dat het verschil tussen democratie en emocratie inderdaad maar één letter is.



  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post727