Maandans

Maandans

It's a marvelous night for a moondance!

Meningen over actuele gebeurtenissen. Of oude teksten "revisited". Startend vanuit een persoonlijke nood om gehoord/gelezen te worden. Een beetje pretentieus, misschien, in de hoop zo een discussie aan te zwengelen. Of toch op zijn minst tot nadenken te stemmen. Leuk tijdverdrijf mag ook, natuurlijk. O ja, de naam "Maandans" is de letterlijke vertaling van "Moondance", een management-boekingkantoor voor jonge Belgische rockbands dat ik eind jaren tachtig had, maar vooral: een heerlijk swingend nummer van een toen nog piepjonge Van Morrison, één van mijn favoriete artiesten. Kom ook eens langs op Twitter: @FrankVanLaeken of op mijn website: www.frankvanlaeken.eu

Onderschatte Platen (9, slot): Veedon Fleece / Van Morrison

MuziekGeplaatst door Frank Van Laeken za, augustus 30, 2014 12:05:04

Voor de laatste maal welkom in deze zomerrubriek, waarin ik negen weken lang elke zaterdagochtend in mijn collectie elpees dook ("I love the smell of vinyl in the morning!") en er een exemplaar opdiepte dat in mijn ogen ten onrechte onderschat of negatief gerecenseerd werd. In deze slotaflevering: Veedon Fleece van Van Morrison uit 1974. Morgen wordt Van the Man 69, ik probeer dat in opperste schoonheid te vieren, door Veedon Fleece nog eens op te leggen. Luister mee.

Natuurlijk kende ik Gloria van Them en de radiovriendelijke nummers Brown Eyed Girl, Moondance, Bright Side of the Road en Cleaning Windows, maar Van Morrison écht ontdekken deed ik pas op zondag 3 juli 1983 in Werchter. Het was mijn allereerste festival (ja, ik was een laatbloeier!) en de nukkige Belfast Cowboy was top of the bill. Het waren andere tijden: Torhout-Werchter was een dubbelfestival, er stond nog 'Rock' voor de plaatsnamen, er waren slechts acht groepen en één podium, en de headliners hoefden geen mega-artiesten of -bands te zijn.

Wat me zo innam voor Morrison? Zijn koppigheid, zijn ontoegankelijkheid, zijn eigenzinnigheid. Daar stond een man van 37 die vooral zijn eigen ding wilde doen. Hield het publiek ervan? Uitstekend. Was dat niet het geval? Oké, geen probleem, dan wordt het een korter optreden. In Werchter werd het een lang optreden, met zelfs twee vrolijke bissen. De meezinger Gloria leidde hij relativerend in met de woorden "This is a song from when I was a rock star" en het feestelijke Buona Sera stuurde de hele wei Primagezind naar huis.

In de gewone set zaten zeldzame publieksvriendelijke songs als Cleaning Windows, maar ook lange, contemplatieve nummers als Vanlose Stairway, It's All in the Game, Haunts of Ancient Peace en het een vol kwartier durende Summertime in England, waarin meer names werden gedropt dan in het gemiddelde artikel van Serge Simonart. De dag nadien kon ik niet snel genoeg in een platenwinkel geraken en dat ben ik de volgende drie decennia blijven doen, al viel dat soms behoorlijk tegen. De jongste twintig jaar herhaalt de (Noord-)Ier zich nogal vaak, vind ik.

Neemt niet weg dat ik intens veel hou van Moondance, Tupelo Honey, de sublieme live-dubbelaar It's Too Late To Stop Now, Into the Music, Beautiful Vision, Poetic Champions Compose, Enlightenment, Hymns to the Silence, A Night in San Francisco (opnieuw een dubbele live-cd) en een dubbel-cd met quasi achteloos bij elkaar geraapte weggooiertjes, The Philosopher's Stone, vol sublieme tracks waarvoor andere artiesten een arm zouden veil hebben om zelf in staat te zijn zoveel moois te kunnen componeren. Verder zijn er nog handenvol onvergetelijke tracks die je van middelmatige cd's kunt plukken. ("Middelmatig" bij Van Morrison wil trouwens zoveel zeggen als "goed" bij de meeste andere artiesten.)

En dan blijven er nog mijn vier favoriete elpees van de man, de ene al hermetischer dan de andere: Astral Weeks (1968), Common One (1980) en No Guru, No Method, No Teacher (1986) zijn pareltjes, vol mystiek, religiositeit en transcendentie. Zoektochten naar de zin van het leven, passerend langs Avalon en andere mythische plekken, namen van grote Britse dichters in het rond strooiend, onstuitbare streams of consciousness, want dat had hij van Joyce geleerd. Maar de primus inter pares is voor mij Veedon Fleece uit 1974, een plaat die destijds in toonaangevende muziekbladen als Rolling Stone en Melody Maker werd neergesabeld als zijnde 'pompeus' en 'zelfingenomen', maar die later door diezelfde bladen en vele andere muziekliefhebbers alsnog gecatalogeerd werd onder "Vergeten Meesterwerken".

Op de hoes kijkt de gehurkte zanger je met halflang ros haar schuchter en ietwat argwanend aan. Aan zijn voeten twee gehoorzame Ierse wolfshonden. Op de achtergrond een kasteel, Sutton House Hotel, waar hij logeerde in die dagen. De dominante kleur is groen, we bevinden ons onmiskenbaar in Ierland. Volgens de legende werd de elpee in vier weken tijd opgenomen tijdens zijn vakantie, die hij nodig had om te bekomen van de slopende wereldtournee van 1973 (die resulteerde in It's Too Late To Stop Now). Zelf praat Morrison er niet graag over, maar medemuzikanten vertelden vele jaren later over ontspannen opnamesessies, met veel improvisaties en invallen van het laatste ogenblik. Toch klinkt het geheel bijna wiskundig precies, alsof er maandenlang aan geschaafd werd, tot elke noot juist zat.

Lieve lezers, Veedon Fleece is de mooiste plaat die ik ken en ze opent met één van de mooiste nummers die ik ken: Fair Play. Een zachte gitaar en een voorzichtig aangeslagen piano zetten de toon. Bij mij zorgt het begin van dat nummer telkens weer, na elvendertig beluisteringen, voor een Pavloviaanse reactie: gitaar, piano, kippenvel, tranen in de ogen. Gitaar, piano, kippenvel, tranen in de ogen. Gitaar, piano, kippenvel, tranen in de ogen. Telkens weer. Het kwijl moet u er maar bij denken.

Over wat Fair Play gaat? Het meer van Killarney, Edgar Allan Poe, Oscar Wilde, Henry David Thoreau en Geronimo. Een indianenleider in Ierland? "And there's only one meadow's way to go / And you say "Geronimo"". Komt daar de perfecte liefde voorbijgeslopen ("Forever fair / And I'm touching your hair / I wish we could be dreamers / In this dream, ohhh / Let it dream")? Zou zomaar kunnen. Al kan het net zogoed een gevolg zijn van de stream of consciousness van die opnamedag. Eigenlijk hoef ik het helemaal niet te weten. Ik luister en geniet. (En voel iets vochtigs over mijn wang biggelen.)

In Linden Arden Stole the Highlights laat de bard zijn stem de hoogte ingaan, om in het daaropvolgende nummer, Who Was That Masked Man, helemaal over te gaan tot falsetto. Beide songs gaan over een Ierse inwijkeling die probeert te overleven in San Francisco, ten prooi valt aan paranoia en dan maar zijn heil zoekt in geweld, "living with a gun". "Oh, ain't it lonely / When you're living with a gun / When you can't slow down and you can't turn 'round / And you can't trust anyone". Velen vinden die falsettozang belachelijk, voor mij komt Morrison er perfect mee weg. Het doet een beetje denken aan Pete Wingfields Eighteen With a Bullet (ja, zoek dat maar even op!), al was Morrison in dit geval mogelijk de inspiratiebron, want het nummer van Wingfield werd pas in 1975 uitgebracht, een jaar na Veedon Fleece dus.

Van het onveilige San Francisco dribbelen we vervolgens weg naar de Streets of Arklow in het veilige, groene Ierland, "God's green land". Meer dan een vrolijk kringelende fluit en een subtiel strijkarrangement (bedacht door Jeff Labes, die een niet te onderschatten rol speelde in de sfeerschepping op Veedon Fleece) is er niet nodig om weg te dromen. "And our heads were filled with poetry / And the morning a-comin' on to dawn". In Wicklow, zoals Arklow in werkelijkheid heet, is het goed vertoeven. God, natuur en poëzie lopen er hand in hand. "And our souls were clean and the grass did grow". Zalig. Zelfs de malse regen die je erbij fantaseert kan het idyllische gevoel niet verstoren.

Het 8 minuten en 48 seconden durende You Don't Pull No Punches, But You Don't Push The River wordt opnieuw aangedreven door gitaar, piano en fluit. Van Morrison laat zijn zoektocht naar Ziel & Zin van Het Leven meanderen langs het pad van een mythologische schrijver ("William Blake and the Eternals"), de zusters van barmhartigheid ("Sisters of mercy") en grootse kathedralen, waar Gods liefde wordt bezongen, op zoek naar de "veedon fleece", een onvertaalbare term die zelfs de Ieren niet blijken te kennen. Bedoelt hij het "gulden vlies", heeft hij het over "maagdenvlies", of gaat het - zoals hij ooit in een zeldzaam openhartig interview liet uitschijnen - over de "Ierse ziel"?

Morrison was in die periode nogal sterk geïnteresseerd in Gestalttherapie, dat verklaart wellicht deels de op een aantal losse gedachten hinkende inhoud van You Don't Pull No Punches.... En dan heb ik het niet eens over die mysterieuze titel gehad. Wat het ook is, laat deze track in deze kille zomertijden als een warme deken over je heen rollen. Dit is balsem voor de ziel, onwezenlijke schoonheid, de overtreffende trap van subliem, meditatie voor gevorderden. Niet alles in het leven moet verklaarbaar zijn, toch?

Het voordeel van een ouderwetse elpee is dat de stilte aan het einde van een plaatkant eventjes kan intreden. Neem je tijd om naar de platendraaier te schrijden, draai overzichtig om en ontdek aan het begin van kant twee Bulbs, dat zowaar op single werd uitgebracht. Dit is de Van Morrison van Brown Eyed Girl en Domino: achteloos ladiedadieda'end in het refrein, soul en gospel in harmonie samenbrengend, vrolijker klinkend dan het thema waarover hij zingt. "We're just screaming through the alley way / I hear her lonely cry, ah why can't you? / And she's standing in the shadows / Canal street lights all turn blue".

Als ik Wikipedia mag geloven gaan Bulbs en de daaropvolgende track, Cul De Sac, over de problemen die een migrant ondervindt wanneer hij zijn vertrouwde thuis verlaat om elders zijn geluk te beproeven. Dit zou dus over Morrison zelf kunnen gaan, ook al is het hoofdpersonage van Bulbs een vrouw. Alleen al in de titel "Cul De Sac", Engels voor 'doodlopende straat', zit veel symboliek verborgen. "It's not very far away / It's not as far as a country mile / (You got it) / It's just a Cul De Sac" zingt hij delicaat.

Van delicaat naar delicatesse is een luttele afstand van niet meer dan één flauwe woordspeling en kijk, daar is Comfort You al. Neem dat warme deken van daarnet, leg het over je rillende botten en laat Van Morrison je troosten. Hij ziet je graag. Al zal het nummer in eerste instantie toch voor zijn nieuwe lief bedoeld zijn geweest.

Comfort You is het begin van een drieluik dat steeds diepzinniger, intenser en schoner wordt. Een paar minuten later komt Come Here My Love zachtjes op de deur tikken. "Come here my love / And I will lift my spirits high for you / I'd like to fly away / And spend a day or two". De zanger is "mystified", wordt overmand door een gevoel van melancholie, maar laat zich meedrijven op de golven van het sentiment met als ultieme doel "become enraptured by the sights and sounds, in intrigue of nature's beauty". Zinnen die je zelf zou willen kunnen verzinnen om er je eigen geliefde aangenaam mee te verrassen.

Denk tegelijkertijd aan verliefd zijn, het Ierse platteland en een zeldzaam zonnige dag en je komt uit bij Country Fair. "We counted pebbles in the sand / Sand like time slippin' through our hand / In the country fair". Geen mystiek hier, geen namedropping, geen hermetisch gedoe: een rechttoe rechtaan song over twee geliefden die in het gras gaan liggen en naar een vredig stromende rivier kijken. Country Fair is het slotnummer op Veedon Fleece. Als de laatste klanken zijn uitgestorven, passen maar twee dingen: oneindig veel respect voor iemand die dit op zijn negenentwintigste uit zijn hart, hersenen en pen kon schudden én stilte, diepe stilte. Even minutenlang niets doen en nagenieten. Moet kunnen, het hoeft niet altijd even druk-druk-druk te zijn.

Als ik ooit verbannen word naar een verlaten eiland en ik mag niet meer dan tien platen meenemen, dan wordt dat een hartverscheurende keuze tussen al dat prachtigs van Van Morrison, Bob Dylan, Neil Young, Bruce Springsteen en honderden anderen, zowel one hit wonders als artiesten met een omvangrijke collectie.

Als ik maar één plaat mag meenemen, is de keuze veel simpeler: Veedon Fleece!



  • Reacties(2)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post483