Maandans

Maandans

It's a marvelous night for a moondance!

Meningen over actuele gebeurtenissen. Of oude teksten "revisited". Startend vanuit een persoonlijke nood om gehoord/gelezen te worden. Een beetje pretentieus, misschien, in de hoop zo een discussie aan te zwengelen. Of toch op zijn minst tot nadenken te stemmen. Leuk tijdverdrijf mag ook, natuurlijk. O ja, de naam "Maandans" is de letterlijke vertaling van "Moondance", een management-boekingkantoor voor jonge Belgische rockbands dat ik eind jaren tachtig had, maar vooral: een heerlijk swingend nummer van een toen nog piepjonge Van Morrison, één van mijn favoriete artiesten. Kom ook eens langs op Twitter: @FrankVanLaeken of op mijn website: www.frankvanlaeken.eu

And You Knew Who You Were Then

Radio en TelevisieGeplaatst door Frank Van Laeken zo, juni 02, 2013 18:29:50

Afgelopen vrijdag is de Amerikaanse actrice Jean Stapleton, née Jeanne Murray, op negentigjarige leeftijd overleden in New York. Jean who, hoor ik u vragen. Wie bewust de jaren zeventig heeft meegemaakt, zal zich haar levendig herinneren als Edith, de ietwat dommige echtgenote van Archie Bunker in de tv-reeks All in the Family. Het is ook de enige rol van betekenis die Stapleton in haar bijna vijftig jaar omspannende acteurscarrière heeft vertolkt. Daarnaast speelde ze kleine rolletjes in films als Klute en You've Got Mail en had ze bijrollen in tal van tv-series en -films. Ook op Broadway was Jean Stapleton actief.

Voor All in the Family ontving ze drie Emmy Awards en twee Golden Globes, en ze werd ook nog eens tien keer genomineerd voor één van beide prestigieuze prijzen. Het was dus zonder enige twijfel de rol van haar leven en ze speelde die van 1971 tot 1979. All in the Family was trouwens negen seizoenen lang een veelvraat op de jaarlijkse prijsuitreikingen in Televisieland. In totaal kaapte de reeks 22 Emmy Awards, 8 Golden Globes en 2 People's Choice Awards weg.

Boy the way Glenn Miller played

Songs that made the hit parade.

Guys like us we had it made,

Those were the days.

Op de Vlaamse televisie werd All in the Family nooit uitgezonden. Daarvoor moest je in de seventies bij de VPRO zijn, de vrijgevochten Nederlandse omroep die voor die tijd gedurfde programma's uitzond, waarin al eens een tiet te zien was of een plukje schaamhaar. Barend Servet en Fred Haché waren de helden van de dwarse jongeren van toen en uitdrukkingen als 'Pollens' en 'Peu nerveux' werden te pas en te onpas op de speelplaats gebruikt. Weinigen begrepen het, maar dat was nou net de clou: zo kon je de slimmeriken (zij die naar die programma's keken en er dingen uit oppikten) van de dommeriken (zij die niet keken of, véél erger nog, niet móchten kijken) onderscheiden. En dat voelde goed, als je zelf een slimmerik was. Er bestond niet zoiets als GAS-boetes voor het kijken naar stoute programma's of het in je handen houden van 'vieze boekskes'.

Naar All in the Family keken we omdat het goed lachen was met die oude knorpot van een Archie Bunker, een redneck van de ergste soort; racistisch, homofoob, over borrelend van vaderlandsliefde in tijden van Vietnam, Nixon en Koude Oorlog. Het type 'Ik ben geen racist maar...', dat voortdurend zei dat hij niets tegen mensen van andere afkomst had, tenzij ze in zijn buurt kwamen wonen of iets te zeggen hadden in de Verenigde Staten. Uiteraard - clichés werden wel eens opgestapeld in dit soort series - waren zijn buren zwart. Maar omdat zijn buurman een al even grote afkeer had van andersdenkenden, vonden ze elkaar vreemd genoeg in hun vooroordelen, ook al waren die tegenstrijdig.

All in the Family was een sitcom, die zich nagenoeg volledig afspeelde in de woonkamer van de Bunkers, op de occasionele straat- of tuinscène na. Live voor een publiek gespeeld televisie-theater, maar dan gelukkig in niets te vergelijken met het soort volkstoneel dat in Vlaanderen veel te lang als tv-drama is mogen doorgaan. Archie was getrouwd met Edith, de onderdanige, weinig intelligente vrouw die hem irriteerde met haar naïviteit en haar domme uitspraken, maar die er wel als enige toe in staat was om hem af en toe op zijn plaats te zetten.

Archie en Edith vormden ook het soort koppel dat - zonder dat ooit tegen elkaar te zeggen, want dat deed je niet in die tijd! - zielsveel van elkaar hield. Dat valt al meteen op bij de begingeneriek, waarin de twee samen zingen, zittend aan de piano, waarbij Edith de toetsen betokkelt. Hij, met een nogal zeurderige basstem. Zij, een schril geluid producerend. Als ze de frase 'And you knew who you where then' aanhief, sloeg haar stem volledig over. Láchen, telkens opnieuw.

And you knew who you were then,

Girls were girls and men were men,

Mister we could use a man

Like Herbert Hoover again.

De Bunkers hadden één dochter, Sally. Een vrijgevochten blondine die zich afzette tegen haar vader en die haar moeder veel te slap vond tegenover haar man. De vriend van Sally, Mike Stivic, was een werkloze linkse beeldenstormer van Poolse afkomst, die voortdurend met Archie in de clinch ging over sociale, maatschappelijke en politieke onderwerpen. 'Polak' was nog de vriendelijkste bijnaam die Archie hem gaf; 'Meathead' klonk al wat agressiever.

Aan de hand van de discussies tussen Archie en Mike kan je een perfecte reconstructie maken van de thema's die de Amerikaanse samenleving bezig hielden in de jaren zeventig. En hoewel producent Norman Lear All in the Family bedoeld had als satire, waarin de draak werd gestoken met de conservatieve krachten en zaken als homoseksualiteit, racisme en gelijke rechten voor mannen en vrouwen vrijuit aan bod kwamen als waren het de normaalste zaken van de wereld, was de serie ook uitermate populair bij... conservatief Amerika, dat er raar maar waar een bevestiging van de eigen vooroordelen in zag.

De progressieven lachten om Archie Bunker omdat hij stijf stond van de vooroordelen en een rolmodel was van het verouderde, stilstaande Amerika. De conservatieven riepen: 'Zie je wel!' Laten we 't erop houden dat acteur Carroll O'Connor, die Archie Bunker gestalte gaf, voor àlle kijkers zeer geloofwaardig overkwam, zowel bij diegenen die dubbele bodems begrepen, als bij de grote massa die die Bunker wel een toffe knul vond. En Jean Stapletons Edith was zó levensecht dat je haast medelijden met haar kreeg, als voetveeg van die verdomde rechtse knorpot, omdat ze de hele tijd brandjes moest blussen om te voorkomen dat de familiale ruzies zouden escaleren.

Didn't need no welfare state,

Everybody pulled his weight.

Gee our old LaSalle ran great.

Those were the days.

Net als voor Jean Stapleton vormde All in the Family voor hoofdrolspeler Carroll O'Connor (1924-2001) de late doorbraak, op zijn zesenveertigste. In tegenstelling tot Stapleton, die nadien nauwelijks nog opvallende rollen kreeg, zou hij later ook nog de hoofdrol vertolken in In the Heat of the Night (1988-1994), een op de gelijknamige film gebaseerde tv-serie over de moeizame samenwerking tussen een blanke en een zwarte politieagent. Ook in die serie speelde het racisme-thema, zij het dat O'Connor dit keer geen rabiate racist speelde, want gaandeweg toont zijn personage zich verdraagzamer en begripvoller ten opzichte van zijn collega.

Sally Struthers (1948- ), Gloria, kreeg nog een spin-off van All in the Family die naar haar personage genoemd werd: Gloria. Na éénentwintig afleveringen werd de reeks stopgezet: zonder Archie Bunker had Gloria bitter weinig te bieden. De kijkers haakten snel en massaal af. Tussen 2000 en 2007 speelde Struthers nog acht seizoenen mee in Gilmore Girls.

Voor Rob Reiner (1947- ), Mike, was All in the Family wél de springplank voor een vruchtbare filmcarrière, als acteur (This Is Spinal Tap, Misery, Sleepless in Seattle, The First Wives Club), maar vooral als regisseur (This Is Spinal Tap, Stand By Me, When Harry Met Sally..., Misery, A Few Good Men, Rumor Has It..., The Bucket List).

***

Ook Miel Cools heeft dit weekend het tijdige met het eeuwige verwisseld. De Limburgse kleinkunstenaar werd 78. De term 'kleinkunst' doet me jaren na datum nog altijd een beetje kokhalzen. Wie noemt er zijn muzikale worpen nu 'kleine kunst'? Kunst die je mag vergeten, dus, wegens nietig, nutteloos en onbelangrijk. Toch heeft Cools in de jaren zestig enkele onvergetelijke nummers gecomponeerd: het dartele Boer Bavo, het anti-militaristische De Soldaat en het intens mooie Houden Van, bijvoorbeeld. En hij was ook de ontdekker van Luk Saffloer en Wim De Craene.

Miel Cools mag nu op de Eeuwige Jachtvelden de katjes in het donker knijpen. Al leek hij me bij leven eerder het ingetogen type dat mijmerend bij de haard en bij het drinken van een goed glas bier ad infinitum 'Houden van, geen mens die zonder kan' prevelde.

  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post188