Maandans

Maandans

It's a marvelous night for a moondance!

Meningen over actuele gebeurtenissen. Of oude teksten "revisited". Startend vanuit een persoonlijke nood om gehoord/gelezen te worden. Een beetje pretentieus, misschien, in de hoop zo een discussie aan te zwengelen. Of toch op zijn minst tot nadenken te stemmen. Leuk tijdverdrijf mag ook, natuurlijk. O ja, de naam "Maandans" is de letterlijke vertaling van "Moondance", een management-boekingkantoor voor jonge Belgische rockbands dat ik eind jaren tachtig had, maar vooral: een heerlijk swingend nummer van een toen nog piepjonge Van Morrison, één van mijn favoriete artiesten. Kom ook eens langs op Twitter: @FrankVanLaeken of op mijn website: www.frankvanlaeken.eu

Grens

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken zo, mei 31, 2015 12:54:20

Net in de week dat een wetsvoorstel om seks toe te laten op de leeftijd van veertien jaar dagenlang de headlines haalde, ging een theatervoorstelling over grensoverschrijdend seksueel gedrag bij jongeren in première. 'Première' is een groot woord, want niet het grote publiek werd uitgenodigd, maar leerkrachten, socio-culturele medewerkers, psychiaters, psychologen en therapeuten uit Vlaanderen en Nederland. Het gaat dan ook om een semi-educatief stuk voor tieners. Niet verwonderlijk dat kinder- en jeugdpsychiater Peter Adriaenssens op de stoel voor mij had plaatsgenomen.

Grens, zo heet het stuk en ik ken de schrijver een beetje. Wim Geysen is een verre vriend en fijne vent die ik heel lang geleden mocht begeleiden voor zijn eerste roman en die sindsdien het onderwijs vaarwel zegde om voltijds met theaterproducties bezig te zijn. Flits!, een stuk rond jongeren en verkeersveiligheid, gecreëerd in samenwerking van de vzw Ouders van Verongelukte Kinderen, werd inmiddels al 900 keer opgevoerd voor in totaal 250.000 voornamelijk jonge toeschouwers. Vorig jaar pakte Geysen uit met Wereldschemer, een monoloog rond de Eerste Wereldoorlog. Daarnaast publiceert hij romans, jeugdboeken en treedt hij als De Wimmen op in zangduo. En nu is er dus Grens, over de invloed van pornografie, het ontdekken van je eigen lichaam en seksueel overschrijdend gedrag.

Het toeval wil dat ik Wim nog voor de voorstelling twee keer de hand mocht drukken op een op het eerste gezicht ietwat bizarre plek: de urinoirs. Hij had misschien wat last van zenuwen, ik had twee bollekes De Koninck achter de kiezen, iets waartoe ik mezelf verplicht wanneer ik in mijn geboortestad vertoef. Vandaar de dubbele passage. (Mocht u zich ongerust maken: we hebben onze handen eerst gewassen voor ze zich verstrengelden in een hartelijke groet!)

Drie acteurs, vijf personages en een verhaallijn die zevenentwintig jaar bestrijkt: makkelijk heeft Wim het zich weer niet gemaakt. Veel wordt verteld, andere gebeurtenissen bondig samengevat, maar nooit wordt het melig, belerend of onduidelijk. Dat is geen geringe verdienste. Je kan dus als toeschouwer heel goed volgen wat er gebeurt, ondanks de tijdssprongen (flash-backs, personagewissels, waarbij de actrice dribbelt tussen een 9-jarig meisje, een volwassen echtgenote en dat 9-jarige meisje als volwassen, getormenteerde vrouw) en het gebalde van de meeste scènes.

Ik weet niet wat ik ervan moet denken, van dat toelaten van seks op veertien. Zelf was ik hoegenaamd nog niet relatierijp op die leeftijd, maar ik kan me voorstellen dat heel wat jongeren dat wel zijn. 'Jongvolwassen' is anders in de jaren tien van deze eeuw dan in de jaren zeventig van de vorige. Jongeren van nu zijn geen kind meer, maar ze zijn evenmin volwassen. Toch zijn er al lichamelijke behoeften. Moet je die blijven verbieden of in een schimmige gedoogzone laten zitten, of kan je toch maar beter juridische duidelijkheid scheppen? Veertien is voor de ene halfvolwassen, voor de andere kinds. Je kan dat dus niet zomaar rechtlijnig bekijken. Moeilijke discussie, maar wel een heel belangrijke.

Grens toont waar het kan fout lopen (een meisje van negen is echt wel te jong voor seksuele handelingen!), maar wordt nooit moralistisch. Het is aan leerkrachten, psychologen en de jongeren zelf om er Hun Waarheid in te zien en lessen uit te trekken. Kan boeiende nagesprekken opleveren wanneer het stuk vanaf september wordt opgevoerd in scholen en culturele centra.

Info: www.wimgeysen.be, boekingen: boeking@wimgeysen.be, 0486/43 27 74.



  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post648

Une belle histoire

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken za, mei 02, 2015 16:20:00

Ik moet anderhalf of zo geweest zijn. Laatbloeier. 'Gij sliep altijd toen ge klein waart', zei mijn moeder jaren later. Dat kan een verklaring zijn waarom ik later dan mijn generatie- en leeftijdgenoten begon te kruipen, stappen en lopen, activiteiten die stuk voor stuk bijzonder vermoeiend waren, waarna ik alweer in een droomrijke jonge-mensen-slaap viel.

In mijn paniekerige dreumesoogjes moet te lezen zijn geweest dat ik niet klaar was voor de volgende stap. Letterlijk. De. Volgende. Stap. Voor het eerst in mijn leven stond ik op het punt een trap af te dalen en in mijn kleine brein spookten allerlei doemscenario's rond. Dat ik zou vallen stond buiten kijf, ondanks de reddende hand en de bedachtzame aanmoedigingen van mijn mama. Misschien viel ik meteen wel tien treden neerwaarts, probeerde het minuscule doemdenkertje in mij met de hem beschikbare mini-woordenschat te argumenteren. Doe het niet!

Ik deed het. Met bravoure, zij het in een tempo dat ik mezelf toestond. Laten we zeggen: een eerste marathon in meer dan acht uur. Maar beneden wachtte mij een medaille in de vorm van een kus en een 'Dikke proficiat!' van mijn mama, dus was het goed. Zeer goed. Op een schaal van oké tot fabeltastisch dicht bij het tweede aanleunend. A giant step for Frankkind.

Jaren later zag ik Neil Armstrong als eerste mens op de maan stappen. 'A small step for man, a giant leap for mankind', u kent zijn historische woorden nog wel. Gewichtloos probeerde hij zijn voeten zo gericht mogelijk op het bultige oppervlak neer te plaveien. Voorzichtig, als was hij een kleine jongen die opnieuw moest leren stappen. Het was historisch en uitermate komisch tegelijk.

***

Vanochtend moest ik aan mijn kleine Ik en Neil Armstrong denken toen ik de trap nederdaalde. Zeventien treden, die ik stapje voor stapje nam, lichte paniek in de ogen, stevige weerstand van de getormenteerde spieren in mijn bovenbenen ondervindend. Quasi gewichtloos moet ik geleken hebben in het op dat moment gelukkig lege huis. Bij elke stap dacht ik: nu donder ik naar beneden. Daar moest ik even later hartelijk om lachen.

De lachspieren bleken de enigen die niet aangetast waren door een dagje Twittervoetbal. Alle andere gewrichten, spieren en botten kraakten, riepen luidop 'Gij onnozelaar, gij, op uw leeftijd nog wat gaan sjotten, wat denkt ge wel!', deden de herinnering aan een zeer fijne dag een klein beetje vervagen. Op vierentwintig uur tijd was ik van 'Yes, I can' naar 'Why did I do it?' geëvolueerd, maar na een paar dagen afzien zal dat wel weer 'Yes, I did it!' worden. (Vermoed ik.)

Nu even niet. Vijf wedstrijden (drie gewonnen, twee verloren, vijfde op negen teams in de eindstand), acht tegendoelpunten, een paar reddingen met lichaamsdelen waarvan ik niet eens vermoedde dat ze nog actief waren, het was al bij al toch een heel klein beetje heroïsch; het soort heroïek dat je doorgaans in straffe verhalen aan de toog te horen krijgt, maar toch.

Ik wist nu ook: Twittervoetbal is zaalvoetbal buiten op gras en Twitter is alleen maar het medium dat de meeste deelnemers bindt. Stel u vooral niet voor dat er vijf tegen vijf met smartphones over het veld gelopen werd, terwijl er ondertussen hashtagspelletjes, pertinente meningen en onweerstaanbare witzen de wijde wereld werden ingestuurd.

Enfin, het is voor herhaling vatbaar (hoop ik over een dag of vijf te kunnen zeggen). Une belle histoire, quoi.

***

Une belle histoire is de titel van de theatertournee die Bart Van Loo en Eddy et les Vedettes nu al bijna anderhalf jaar lang langs grote en middelgrote zalen in Nederland en Vlaanderen voert. Bart en ik volgen elkaar al ongeveer even lang op Twitter en Facebook. Ik vond hem een uitermate sympathieke verschijning in de vierdelige tv-reeks God in Frankrijk, waarin hij samen met Karl Vannieuwkerke door la douce trok. Karl debiteerde anekdotes over de koers, Bart over zijn geliefde Frankrijk.

Vorige zomer zat ik samen met hem op een trein voor een lange rit naar het zuiden van Frankrijk voor een interview met Charles Aznavour. Op het eind van de terugrit bood hij me aan om naar de show te komen kijken. Ik prikte een plek dicht bij huis en een datum die toen nog heel ver weg lag, maar als koele minnaar van het Franse chanson verwachtte ik niet meteen een avond die mij zou bouleverseren.

Hoe fout kon ik zijn? Het enige gênante moment van de hele avond was de manier waarop ik mij voor aanvang in mijn stoeltje liet ploffen. Stramme spieren na het Twittervoetbal, blauwe plekken van mijn enkel tot mijn heup, een verstuikte ringvinger - zeer onhandig als je de dag nadien een o, een l of een dubbele punt moet tikken als tienvingerige klavieratleet -, en, ach, laten we 't maar toegeven: de leeftijd.

Vanaf het moment dat Van Loo en de band het podium betraden werd het één groot feest. Mocht u Bart Van Loo niet kennen: hij stond 42 jaar geleden op de eerste rij toen het enthousiasme werd uitgedeeld en is op een podium tweeënhalf uur lang zijn hyperkinetische zelf, waarbij hij zich bedient van een zeer rijk geschakeerd Nederlands, afgewisseld met Frans zonder cheveux op.

Ja, ik heb zelfs mee gewiegd op Alexandrie Alexandra van Claude François, ik wil dat hier grif toegeven. Nee, door de knieën gaan, de vuisten vooruit steken en de oerkreet 'Ha!' uitstoten lukte niet meer. Het lijf zei: tot hier en niet verder. Het lijf heeft weer gelijk gekregen, maar in gedachten deed ik vrolijk mee.

Het was une soirée fantastique, waarvoor 'Merci, Bart! Merci Eddy et les Vedettes!'. Gaat dat zien, gaat dat zien, laat u bedwelmen door subliem entertainment, ook al heeft u misschien weinig affiniteit met het Franse chanson. Dit moet zowat de plezantste les Frans uit de geschiedenis zijn.

Info: www.bartvanloo.info

***

En als u me nu wilt verontschuldigen: ik moet weer zeventien treden naar beneden. Une belle histoire zou ik deze stijve zaterdag niet direct noemen. Knoken, en avant, marche!





  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post635

Les Nègres

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken di, januari 27, 2015 12:58:47

Het moet wat geweest zijn die 28ste oktober 1959, een heel eind gevorderd in mijn geboortejaar, de dag dat in het Parijse Théâtre de Lutèce voor het eerst Les Nègres van Jean Genet werd opgevoerd. Ik kan me dat voorstellen, niet omdat ik er toen al bij was (negen maanden en één dag was echt wel te jong om naar avantgardistisch theater in een vreemd land te gaan), maar omdat Les Nègres ook vandaag nog een schokkende ervaring is.

Hier was een controversiële auteur, dief, recidivist, tot levenslang veroordeeld en alleen op voorspraak van collega-auteurs weer vrijgelaten, openlijk homoseksueel, onverbeterlijke provocateur aan het werk, die het thema van kolonialistisch paternalisme en racisme aansneed in tijden dat West-Europese landen hun verre kolonies nog stevig onder de knoet hielden, uiteraard voor hun eigen welzijn, dat spreekt voor zich. Een jaar voordien hadden honderdduizenden landgenoten zich nog vergaapt aan de zwartjes die achter een omheining primitief stonden te wezen op Expo '58, pas een jaar later zou Congo onafhankelijk worden, het zou nog bijna drie jaar duren alvorens Algerije geen Frans eigendom meer was. Frankrijk, het vaderland van Genet, de man die zich ooit had aangesloten bij het Vreemdelingenlegioen, had een 'rijke' geschiedenis met kolonies in de hele wereld en al zeker in Zwart Afrika.

Alleen al de titel, Les Nègres, was een ongeziene provocatie op een ogenblik dat de Fransen reeds het kuisere 'les noirs' gebruikten. Wij niet: Vlamingen bleven nog een hele poos 'negers' hanteren, zoals de Amerikanen niet aarzelden om het over 'niggers' te hebben. Maar 'de negers' zeggen in Frankrijk moet toen ongeveer geklonken hebben als vloeken in de kerk. Dat deed je simpelweg niet, tenzij in besloten kring. Onze zuiderburen waren toen al flink op weg om een multiculturele samenleving te worden. Wij niet.

De plot: een zwarte man wordt beschuldigd van moord op een blanke vrouw. Hij wordt voor een blanke rechtbank gedaagd en ter dood veroordeeld, ook al staat zijn schuld niet vast. Maar iemand zal boeten en het moet een zwarte zijn, oordelen de koningin, de gouverneur en de rechter, die zullen instaan voor de uitspraak. Genet maakte het zijn toeschouwers niet makkelijk, want Les Nègres werd opgevat als een toneelstuk-in-een-toneelstuk en alle rollen, ook die van de blanken, werden vertolkt door zwarten, al dragen de 'zwarte blanken' dan spierwitte kleren.

In de hedendaagse versie van de Amerikaanse theaterregisseur Robert Wilson (wereldbekend én -berucht van Einstein On The Beach, Heinrich Müller's Hamletmachine en The Black Rider, en de jongste jaren in deSingel te zien met de fantastische producties The Life And Death of Marina Abramović en The Old Woman) houdt Les Nègres - opgevoerd in het Frans met Nederlandse boventitels - het midden tussen burleske, cabaret, fabel en boosaardig sprookje, ingekleurd met jazzmuziek (sommige scènes doen denken aan de droomsequenties in Twin Peaks) en met acteurs die de hele tijd brutaal de zaal inkijken. Wilson neemt je letterlijk mee in een aparte wereld: de acteurs stappen tijdens de openingsscène binnen in een duister universum. Wat volgt is ten top gedreven decadentie. Dansende, overdreven luidop lachende, onderdanige zwarten (de primitieven) bevinden zich op de grond en samenzweerderige, hypocriete 'witten' (de verhevenen des volks) staan op een verhoog, neerkijkend en negatief commentaar gevend op het waanzinnige spektakel onder hen.

Het is alsof je een spiegel wordt voorgehouden, een spiegel waarin jaren van ziekelijk kolonialisme, misplaatst superioriteitsgevoel en manifest of latent racisme je in je gezicht uitlachen. Dit stuk gaat niet over een lang vervlogen en veilig in de geschiedenisboekjes opgeborgen tijd, maar over hier en nu en jou. Dat was toch mijn gevoel, in elk geval. Ik, in mijn ogen een ruimdenkende, vrijgevochten, verdraagzame en gastvrije westerling. Ik, een man van de wereld. Ik, bij het zien van dit stuk overladen met een pertinente vraag die één uur en driekwartier in mijn hoofd brandde: ben ik misschien zelf ook racist, zo eentje die de hele tijd 'Ik ben geen racist maar...' prevelt? Is het ook een beetje mijn schuld? Of is die lelijke tronie in die spiegel toch niet de mijne?

Om maar te zeggen dat Les Nègres in de goede zin choqueerde, provoceerde, aanzette tot nadenken en dat zonder ook maar één moment belerend, opdringerig of saai te worden, meegezogen als je werd door dat onverkwikkelijke scenario dat zich op de bühne afspeelde. In de tijd dat dit voor het eerst werd opgevoerd, moeten er mensen gevlucht zijn uit de zaal. Kan niet anders. Liefst nog wat vervloekingen roepend bij het buiten gaan, want dat hoorde erbij. Nu gelukkig niet meer, ook al omdat de zaal vol zat met wereldverbeterende, progressieve, cultuurminnende types, dat helpt.

Opvallend: het applaus klaterde lang en welgemeend, maar vloeide niet zoals inmiddels bijna gebruikelijk in de obligate staande ovatie over. Zelf ben ik het type bedeesde toeschouwer die alleen maar van zijn stoel opspringt als genoeg anderen dat ook al hebben gedaan, maar nu zat ik vergeefs te wachten. De mensen waren enthousiast en tevreden en toch bleven ze zitten. En ik dacht: zouden ze dat bij een blank gezelschap ook gedaan hebben? En ook: waarom ben ik te laf om desnoods op mijn eentje mijn diepe waardering over te dragen voor dit briljante spektakel? Vragen die je anders zelden stelt na een concert of een voorstelling.

Les Nègres wordt ook vanavond en morgenavond nog opgevoerd in deSingel. Volgens de website zouden er nog enkele tickets te koop zijn. Doe er uw voordeel mee, een grensverleggend stuk als dit in een al even grensverleggende regie zie je maar zelden in onze contreien.



  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post587

Wereldschemer

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken do, april 24, 2014 08:36:25

Alleen als u de afgelopen weken en maanden op een andere planeet heeft doorgebracht, zal het u ontgaan zijn dat we dit jaar, een heel jaar lang, vieren dat honderd jaar geleden de Eerste Wereldoorlog uitbrak. 'Vieren' is een heel slecht gekozen werkwoord, al blijkt 14-18 De Musical daar toch heel dicht tegen aan te leunen.

Een musical over de Groote Oorlog, één van de wreedste passages uit de geschiedenis van de mensheid, dat klinkt in elk geval niet zo smaakvol, maar dat belette Studio 100, regisseur Frank Van Laecke (neen, dat ben ik niet!), componist Dirk Brossé en scenarioschrijver Allard Blom niet om van die tragedie een muzikaal spektakel te maken. Inhoudelijk mag ik er niet over oordelen wegens: niet gezien, maar zo'n titel doet vrezen voor toekomstige vergelijkbare producties als 40-45 De Opera, Cabaret Vietnam en de sexy show 50 Tinten Golfoorlog. Oorlog als entertainment, ik vind dat niet zo'n goed idee, tenzij je de satirische en sarcastische toer opgaat.

Over de Eerste Wereldoorlog bestaat nu ook een solo-voorstelling van Wim Geysen, Wereldschemer. Ik ken Wim omdat ik hem zeventien jaar geleden van zijn uitgeverij mocht begeleiden bij zijn debuutroman Lek. Toen was hij nog een jonge, bevlogen leraar, die aandachtig luisterde en iets aanving met mijn goedbedoelde raad, vandaag is hij nog altijd bevlogen maar staat hij niet meer voor de klas, ook al komt hij nog veel in aanraking met het onderwijs via zijn theaterproducties. Die worden vaak opgevoerd voor leerlingen. En na Lek volgden al zeven andere romans. Een bezig mannetje, die Wim. En goed dat er Facebook bestaat, zodat we na al die jaren terug met elkaar in contact kwamen.

In Wereldschemer brengt Geysen, geruggensteund door pianist Stefan Van Puymbroeck, cellist Anthony Gröger en violiste An Simoens, het verhaal van een boerengezin - vader, moeder, twee zonen, één zwangere dochter - dat in 1914 geconfronteerd wordt met de oproep van de Belgische overheid om jonge mannen naar het front te laten gaan om er dapper te gaan vechten tegen den Duits. Willem en Karel, de twee broers, trekken naar de IJzer. Het zijn tegenpolen: Willem is ongeletterd en eenvoudig, Karel is de intelligente van de familie. Aan de hand van brieven, beeld- en geluidscollages en monologen wordt hun verhaal verteld door de mond van Willem. Hoe het met hen afliep in de oorlog, wil ik niet verklappen. Wat u wel mag weten: ook in deze voorstelling winnen 'we' van de Duitsers!

Daar waar 14-18 De Musical uitpakt met grootse decors, indrukwekkende belichting en een grote cast, doet Wim Geysen het bijna op z'n eentje. Bijna, want de rol van de muzikanten - die ook stukjes mee acteren en de kroniek van vier jaar oorlog voorlezen - mag absoluut niet onderschat worden. Zij doen meer dan de gaten vullen wanneer Geysen aan een kledingwissel toe is. De muziek van Stefan Van Puymbroeck is een wezenlijk onderdeel van Wereldschemer.

Met vrij eenvoudige middelen en een kleine bezetting wordt die onmenselijke periode verrassend helder en compleet belicht. Tragi-komische momenten waarin Geysen eerst een oorlogswetenschapper speelt (die een hallucinante lijst afleest met richtlijnen hoe je soldaten moet behandelen, wat er kort op neerkomt dat je moet brullen, onderdrukken en hen als kanonnenvoer beschouwen) en daarna de ceremoniemeester in een circus, benadrukken nog meer de waanzin van het hele gebeuren, dat uiteraard een onwezenlijke indruk moet hebben gemaakt op alle échte Willems en Karels in het Belgische leger van toen.

De voorstelling is op maat gesneden van jongeren vanaf veertien jaar. Daarom werd ze ook kort gehouden: 75 minuten. Kwestie van de aandacht erbij te kunnen houden. Je krijgt het grote en het kleine verhaal van de Groote Oorlog chronologisch verteld, zowel wat er zich op alle fronten in Europa afspeelde als wat Willem en Karel op Vlaamse bodem meemaakten.

Wereldschemer zal pas vanaf 11 november worden opgevoerd in zalen over het hele land en de bedoeling is om dat vier jaar vol te houden, tot in 2018 wordt gevierd dat de Groote Oorlog precies honderd jaar gedaan is. Deze try-out heeft nog wat werkpunten blootgelegd, maar deze voorstelling geeft heel mooi weer hoe die gebeurtenis van honderd jaar geleden de levens van onze voorouders sterk beïnvloedde. Wanneer Willem in het begin vrolijk het podium komt opgedanst, is dat de hoopvolle dans van de onbezonnen jongeman, die een heel leven voor zich heeft. Wanneer hij ruim een uur later op dezelfde manier het podium dansend verlaat, is het een soort danse macabre geworden. De onschuld is weg, normaal verder leven is quasi onmogelijk geworden, alleen de schijnbaar vrolijke dansende beweging is gebleven. Zo moet het destijds ook in het echt gegaan zijn.

Info en boekingen via: www.wimgeysen.be



  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post396

The Old Woman (Robert Wilson)

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken wo, oktober 30, 2013 12:35:23

Zin voor humor en zelfrelativering is dictators en de jaknikkende opportunisten in hun directe omgeving niet gegeven. Dat mocht de Russische schrijver en dichter Daniil Charms (1905-1942) aan den lijve ondervinden. De anglofiel Charms, geboren als Daniil Ivanovitsj Joevatsjov, koos zijn pseudoniem als een speelse mengeling van de Engelse woorden 'harm' (schade) en 'charm' (charme). Zijn absurdistisch werk stuitte het Stalinregime onveranderlijk tegen de borst.

In 1931 werd Charms een eerste keer gearresteerd op beschuldiging van 'het volk af te houden van de opbouw van het socialisme', ik verzin het niet. Tien jaar later werd hij opnieuw opgepakt. Hij veinsde een geestesziekte, waardoor hij niet naar een goelag werd getransporteerd, maar naar een psychiatrische instelling. Daar overleed hij begin 1942, nauwelijks 36 jaar oud. Een vervelende luis in de pels van Stalin en trawanten was opgeruimd.

In het universum van Charms sloegen mannen elkaar de hersenen in met een komkommer of werd een ongezond bevonden man in twee geplooid en bij het afval gedropt. Een nieuwsgierige oude vrouw die uit het raam leunde, naar beneden stortte en in duizend stukjes uit elkaar spatte staat centraal in 'De oude vrouw' uit 1938. Theaterregisseur Robert Wilson pikte The Old Woman op en bracht het over naar zijn eigen universum, dat altijd vol droombeelden, surrealistische situaties en uitvergrote nietige details uit het alledaagse leven zit.

De Texaan Wilson, geboren in 1941 in Waco, verhuisde begin jaren zestig naar Brooklyn, New York, waar hij zich een weg baande als experimenteel, avantgardistisch theatermaker. Naam en faam verwierf hij in 1976 met Einstein on the Beach, op muziek van Philip Glass. Hij bewerkte beroemde opera's (Wagner, Verdi, Richard Strauss, Debussy), toneelstukken (Shakespeare, Ibsen, Brecht, Beckett) en literatuur (Jean de la Fontaine, Büchner). Maar hij werkte ook samen met rockartiesten: Tom Waits (The Black Rider, Woyzeck), Lou Reed (Timerocker, POEtry) en Antony Hegarty (het briljante The Life and Death of Marina Abramović, waarin het leven van de gelijknamige performance-artieste op hoogst eigenzinnige wijze wordt uitgebeeld en zij met verve zichzelf speelt).

In The Old Woman realiseert Wilson een oude droom: samenwerken met Mikhail Baryshnikov, één van de allergrootste namen uit de balletgeschiedenis (jongere kijkers zullen hem vooral kennen van een bijrol in de tv-serie Sex and the City). Mannen van leeftijd, respectievelijk 72 en 65, die voorbestemd leken om ooit elkaars wegen te kruisen. Voeg daar nog de 58-jarige acteur Willem Dafoe aan toe (die ook al schitterde in The Life and Death of Marina Abramović) en je krijgt een dream team.

Nieuwsgierige oude vrouw valt uit raam en sterft. Schrijver ontmoet jonge vrouw bij de bakker en wil haar mee naar huis nemen, maar realiseert zich dan dat er een dode oude vrouw in zijn kamer ligt. Schrijver stopt dode oude vrouw in valies en neemt haar mee de trein op. Valies verdwijnt. Dromen. Nachtmerries. Oude vrouw die een klok vasthoudt en telkens opnieuw herhaalt dat het kwart voor drie is.

Gedissecteerd blijft er van The Old Woman een flinterdun verhaal over, met heel wat repetitieve elementen. Maar met Robert Wilson als regisseur wordt het een avondvullende voorstelling, waarin hij theater heruitvindt, zoals hij dat ook al had gedaan in zowat al zijn andere werken. The Old Woman is tegelijk exuberant en ingetogen. Vrolijk en triest. Eerlijk en leugenachtig. Kortom: Het Leven Zoals Het Is. De krankzinnige personages lijken zo weggelopen uit een Tom Waitssong.

Burleske meets vaudeville meets meets rockopera meets Kammerspiel meets moderne dans meets nog zovele andere invloeden. Dafoe en Baryshnikov dragen dezelfde kleren, zijn exact hetzelfde geschminkt, hebben beiden een haarlok die in een soort zijdelingse eenhoorn werd gedraaid en lijken daardoor fysiek enorm op elkaar, ook al is Baryshnikov iets kleiner. Engels en Russisch wisselen elkaar af, zoals de acteurs ook voortdurend elkaars personages overnemen. De scenografie is schitterend, de belichting onwaarschijnlijk knap, de muziek vormt een volwaardig derde personage. Maar de show wordt vooral gestolen door het illustere duo Baryshnikov-Dafoe, die alle registers mogen open trekken. Van het kleine gebaar tot het groteske.

The Old Woman is theater zoals je dat niet vaak te zien krijgt. Onmogelijk om dat in een recensie voldoende eer aan te doen. Onbeschrijflijk, is zowat de beste omschrijving die je ervan kan geven. Wat dit stuk met een mens doet, kan je alleen maar aangeven door achteraf even naar de omringende toeschouwers te kijken. Je ziet een gulle lach, je merkt tranen van ontroering, je ontwaart pure euforie. Het was een ware eer en genoegen om anderhalf uur lang in het universum van Robert Wilson te mogen vertoeven, aan het handje geleid door de heren Baryshnikov en Dafoe.

Jammer dat de vijf voorstellingen in deSingel, het Antwerpse kunstencentrum dat elk jaar nog meer aan belang wint, voorbij zijn. Van 6 tot 23 november loopt The Old Woman in het Théâtre de la Ville in Parijs. Tip voor een citytrip!



  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post312

Tell Me Love Is Real (Zachary Oberzan)

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken za, oktober 19, 2013 13:39:58

Zachary Oberzan. Ik geef toe dat ik nog nooit van de man had gehoord vóór ik de jaarlijkse brochure met de seizoensprogrammering van deSingel in handen kreeg. Hij krijgt geen aandacht in onze media. Hij is nooit te gast geweest in Joos (en zal dat dus ook nooit meer zijn). Hij heeft niet eens een Nederlandstalige Wikipedia-pagina, de loser.

Die Zachary Oberzan, 39, film-, video- en theaterregisseur, acteur, singer/songwriter, een beetje stand-up comedian ook, stond vrijdagavond met zijn nieuwe multimediale programma, Tell Me Love Is Real, in één van de kleinere zalen van de Singel en dat doet hij ook nog de twee dagen nadien, want Antwerpen geniet de eer van de wereldpremière van deze voorstelling.

11 februari 2012 vormt de centrale datum in Tell Me Love Is Real. Die dag stierf zangeres Whitney Houston eenzaam in een bad van het Beverly Hilton Hotel in Beverly Hills, Californië. Fatale hartaanval na een onzalige mix van alcohol, cocaïne en angstremmende pillen. Diezelfde avond slikte Oberzan in een hotel in Calgary, Canada, een volledig doosje Xanax. Een pil die je van je angsten moet afhelpen, je rustiger moet maken, je meer zelfvertrouwen moet geven. Maar voor Oberzan was Xanax een opstapje naar de dood, al weet hij zelf nog altijd niet goed of hij nu echt wilde sterven of een signaal naar zichzelf wilde uitsturen. Wat het antwoord op die vraag ook is: hij overleefde ternauwernood en werd gedwongen psychiatrische hulp te zoeken.

Houston kan het niet meer navertellen, Oberzan gelukkig wel. Tell Me Love Is Real begint met Oberzan die zich in een video-opname onhandig vermomd heeft als Whitney Houston, die onderuitgezakt en duidelijk onder invloed van allerlei toegelaten en verboden substanties in haar hotelkamer - tafel met fles whisky en drie doosjes pillen bij de hand - vertelt waar ze is en wie ze is. De lijzige verteltrant doet de toeschouwer eerst wat aarzelend, daarna onstuimiger lachen. Helemaal hilarisch wordt het wanneer Oberzan/Houston haar grootste liefdesliedjes overloopt. Traag en met grote nadruk. I. Wanna. Dance. With Somebody. En dan zegt hij/zij: 'Ik ga naar bad'. En je weet dat dit het einde is.

De toon is gezet. Oberzan treedt dan zelf, netjes in kostuum (later zal dat een geel Superman-achtig pak worden), op de voorgrond en zingt een nummer dat zijn alter ego Whitney Houston net tevoren op beeldband nog had voorgedragen als gedicht. En zo gaat Tell Me Love Is Real verder. Elk beeldfragment gaat naadloos over in een song of een verhaal dat Oberzan in de zaal vertelt, en vice versa. Whitney Houston blijft een rode draad doorheen de voorstelling, net als Serge Gainsbourg. Ze komen samen in een hilarisch fragment uit de Michel Drucker-talkshow op de Franse televisie, april 1986, waarin een stomdronken Gainsbourg herhaaldelijk 'I wanna fuck you!' tegen een verbouwereerde Houston zegt en de gastheer intussen vruchteloos een andere draai aan het gesprek probeert te geven. Zoek het maar op op YouTube: live televisie die tegelijk gênant en amusant is, maar die ook haarfijn aangeeft hoe iemand door het gebruik van alcohol kan aftakelen. Gainsbourg in dat studiogesprek, Houston vele jaren later op een anonieme hotelkamer in die fatale nacht.

Oberzan vraagt in een lange, poeslieve introductie zijn publiek om mee te zingen met een nummer, dat hij op het filmscherm zal tonen. 'Het is een soort karaoke,' zegt hij, 'en jullie zingen het vrouwelijke gedeelte, ik het mannelijke. Jullie zullen wel zien: het wordt duidelijk in het rose aangegeven wanneer jullie moet zingen. Willen jullie dat voor mij doen?' De spanning wordt vervolgens nog even gerekt, tot de eerste klanken van Je t'aime, moi non plus met de begeleidende, destijds gecensureerde video op je af worden gevuurd. U moet het zich even proberen voor te stellen: een zaal met zo'n 200 mannen en vrouwen die allemaal meedoen, eerst nog wat aarzelend, eerder voorzichtig neuriënd dan zingend, om dan uit volle borst 'Tu va et tu viens, entre mes reins, et je te rejoins' mee te brullen. En Oberzan zingt het Gainsbourg-gedeelte in een nauwelijks herkenbaar Frans met een zwaar New Yorks accent (de aankondiging dat hij perfect Frans had leren praten in Bordeaux, bleek dus een leugentje om bestwil). Of: hoe intimiteit, absurdisme en volstrekte banaliteit toch met elkaar verweven kunnen worden.

Geboren worden (of niet geboren worden, want abortus is ook één van de thema's, omdat Oberzans moeder hem liet geboren worden in tegenstelling tot een broertje van 'm), liefde, psychische stoornissen en dood lopen vrolijk en vaak ook veel minder vrolijk door elkaar in anderhalf uur tijd. Zo is er die film waarin Oberzan wordt geïnterviewd over zijn internering, afgewisseld met filmfragmenten uit Sybil en One Flew Over The Cuckoo's Nest. Het abortusgesprek is een opstapje naar een beroemde scène uit The Godfather III, waarin Diane Keaton haar man, 'peetvader' Al Pacino, in het gezicht spuwt dat ze zijn toekomstige zoon heeft laten weghalen uit haar lichaam. En er is ook nog een door Oberzan geregisseerde zwart/wit-film over een cv waarmee een Magere Heinachtig figuur aan de haal gaat. De metafoor is duidelijk: iemand wil Zachary Oberzan uit het leven rukken, maar hij besluit toch achter dat papiertje aan te hollen en zijn leven weer in eigen hand te nemen. Al kan hij niet meer ontcijferen wat er nu precies in die cv geschreven staat.

De onderliggende boodschap is: het gaat beter met me, toch is het nog altijd moeilijk, maar het komt wel goed (denk ik). Denk ik. Ook de titel, Tell Me Love Is Real, wijst op die fundamentele twijfel waarmee Oberzan opgezadeld zit. Is de liefde echt? Ja, toch? Tussendoor bewijst Oberzan dat hij een verdienstelijke singer/songwriter is. Geen nieuwe Dylan, maar zeker ook geen talentloze nitwit met een gitaar, die denkt dat hij de wereld iets diepzinnigs te verkondigen heeft, maar in feite maar wat staat te leuteren zonder dat er iemand echt naar hem luistert.

Ondanks de humor, die varieert van fijnzinnig tot het niveau van de dijenkletser (een telefoongesprek met Jean-Claude Van Damme!), is Tell Me Love Is Real een allesbehalve makkelijke voorstelling. Dit gaat over de grote thema's van Het Leven, in de eerste plaats de zelfkant ervan. Er vallen ongemakkelijke stiltes, er worden pregnante vragen opgeworpen, er zit een intrieste ondertoon in. Dat heb je met voorstellingen die iets te zeggen hebben. Vergelijk het met een radioprogramma waarin ook een plek is voor moeilijke gesprekken en waarin heel uitzonderlijk zelfs helemaal niets gezegd wordt. Dat moet kunnen, toch?

Er waren gisteren nog wat lege plekken in de zaal. Als u snel bent, kunt u vanavond en morgenavond nog een zitje bemachtigen in deSingel. U zult er geen spijt van hebben!



  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post303

MiLonga (Sidi Larbi Cherkaoui)

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken do, juni 27, 2013 23:14:06

Ik stoorde me van de week aan een recensent die zich had gestoord aan MiLonga, de nieuwe dansvoorstelling van Sidi Larbi Cherkaoui. MiLonga is Cherkaouis hoogst eigenzinnige interpretatie van de tango, één van de voornaamste Argentijnse exportproducten. De recensent gaf het stuk vier sterren voor spektakel en nul voor inhoud. Boven het artikel stond 'Toeristenval in de theaterzaal' en in het artikel had hij het over een 'onbedoelde parodie op de authentieke tango'.

Nu heb ik sowieso al een (volgens mij) gezond wantrouwen in de mening van kunst- en cultuurrecensenten - deels omdat ik denk zoniet-alles-dan-toch-wel-veel zelf beter te weten (excuses, daarvoor), deels omdat veel recensenten in de eerste plaats voor en over zichzelf schrijven - maar nu ging dat wantrouwen over in ergernis. Nog vóór ik het stuk had gezien, nota bene. Maar goed, na donderdagavond in deSingel heb ik wel het recht om er een mening over te hebben. En mijn oordeel is hetzelfde als mijn vooroordeel: MiLonga is weer een onvergetelijk spektakel.

In vele moderne dansvoorstellingen zit een boodschap. Als je die niet vat, kan je er onmogelijk van genieten. Bij Cherkaoui lukt dat wel, want zijn boodschappen zijn duidelijk. Niet altijd even subtiel, da's juist, maar ze bieden tenminste het voordeel van de herkenbaarheid. Bovendien: zelfs als je de boodschap niet door hebt, blijft er nog altijd een visueel en auditief aantrekkelijk schouwspel over. Cherkaoui betokkelt altijd verschillende zintuigen. Dans, film en muziek vloeien harmonieus in elkaar over, maar soms botsen ze ook.

Dat is in MiLonga niet anders. Wervelend is een understatement, in dit geval. Natuurlijk wijkt de choreograaf af van de traditionele tango, zoals je die in Buenos Aires nog kunt zien (als je tenminste bereid bent af te wijken van de platgetreden paden die je naar de talloze toeristenvallen leiden). De tango is de meest sensuele dans die je je maar kan inbeelden: twee lichamen die een spel van aantrekken en afstoten spelen, twee paar priemende ogen die elkaar uitdagend aankijken, statig, theatraal, monumentaal, uitdagend, spannend, hoekig, weerbarstig, plagend (en ik verzin op eenvoudig verzoek nog vijftig extra adjectieven) en dat alles toon gezet op opzwepende muziek. Tango is passie. Tango is 'lenige liefde', om Herman De Coninck even in het spel te betrekken. Tango is een paringsdans, zonder de onvermijdelijke daad die erop volgt. Ook MiLonga is dat allemaal.

Sidi Larbi Cherkaoui - zoon van een Marokkaanse vader en een Belgische moeder, homo, Antwerpse polyglot - zuigt alle denkbare invloeden op als een spons en probeert er vervolgens het beste van twee werelden van te maken. Doorgaans slaagt hij daar nog in ook. Als hij naar Buenos Aires trekt om de tango te bestuderen, doet hij dat niet om er daarna Rank Xerox-gewijs een ordinaire kopie van te maken, maar om er - met heel veel respect voor het origineel - een eigen draai aan te geven. Wil je de originele tango bewonderen: ga naar Argentinië. Wil je een door de tango geïnspireerde moderne dansvoorstelling zien: ga dan naar MiLonga.

En voor diegenen die dit een parodie op de authentieke tango noemen: dit is de westerse visie van Cherkaoui op de tango, waaraan hij elementen van moderne dans toevoegt. Dit is Tango 2.0. Een goeie en onbevooroordeelde recensent zou dat begrijpen.

  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post208

Built To Last (Meg Stuart)

TheaterGeplaatst door Frank Van Laeken vr, mei 03, 2013 12:42:30

Omdat je niet altijd naar voetbal of één van de (te) vele tv-feuilletons kan kijken en je af en toe ook nog eens onder de mensen moet komen, pik ik geregeld een stukje cultuur mee. In de praktijk komt dat doorgaans neer op modern danstheater in deSingel; elk excuus om naar Antwerpen af te zakken is meegenomen.

Donderdagavond stond er een dansvoorstelling van Meg Stuart op het programma, Built To Last. Een samenwerking van haar eigen compagnie, Damaged Goods, met het toneelgezelschap Münchner Kammerspiele. Ze confronteert daarbij geoefende dansers met acteurs voor wie dansen op een podium niet tot hun natuurlijke habitat behoort. In tegenstelling tot haar andere stukken wordt de dans dit keer niet begeleid door live muzikanten die een nieuwe compositie opvoeren, maar heeft de 48-jarige Amerikaanse choreografe gekozen voor bestaande klassieke en hedendaagse muziekstukken. Gaande van Beethoven, Rachmaninov en Bruckner, tot Stockhausen, Dvoràk en Schönberg, met tussendoor een flard Meredith Monk (niet te verwarren met zijn jazz-naamgenoot Thelonious).

'De stukken staan symbool voor perspectiefwisselingen in het denken over de mens, over zijn idealen en utopieën, over zijn kwetsbare aard en zijn eindigheid,' lezen we in de programmabrochure. Enkele lijnen verderop staat er: 'Als door een tijdmachine worden ze meegenomen in telkens nieuwe omgevingen en bewustzijnstoestanden. De reis die ze maken verloopt volgens geen enkele logisch te beschrijven weg. Toch wordt er in de ontmoeting tussen performers en muziek gaandeweg iets blootgelegd van de 'condition humaine', iets van een sluimerend verlangen.'

Goed, wanneer je de vorige paragraaf vijf keer hebt gelezen, begrijp je stilaan waar het stuk over zou moeten gaan, maar als je de dansers dan bezig ziet, valt die betekenis weer helemaal weg. Vijf dansers - drie vrouwen, twee mannen - op een kaal podium: rechts staat het skelet van een mini-dinosaurus, links een soort tuinhuisje, waarvan de achterwand een projectiescherm vormt waarop enkele oude filmfragmenten worden getoond.

Veel chaos. En slechts af en toe een flard genialiteit. Zoals het mimische handenspel van vier dansers die, op hun rug liggend achteraan het podium, de muziek verbeelden. Of die ene, letterlijk monumentale performster (want: allesbehalve beantwoordend aan het anorexische beeld dat je van danseressen meestal hebt) die bovenop dat rondrijdend 'tuinhuis' een schijngevecht aangaat met de rondzwevende lichtbollen aan het plafond. Muziek en performance gaan hier prachtig in elkaar op, maar het is één van de schaarse lichtpunten in deze twee uur durende voorstelling. Het volledig demonteren en achteraf weer fout in elkaar zetten van het dino-skelet zal ongetwijfeld ook wel een diepere betekenis hebben, neem ik aan. En de schaarse verbale tussenkomsten van de (Vlaamse) acteur Kristof Van Boven zijn, met wat goede wil, goed voor een enkele glimlach.

Ach, de recensies zullen wel weer laaiend enthousiast zijn, maar ik heb me stierlijk verveeld. En ik niet alleen, want in de slechts voor drie kwart gevulde kleine Beelzaal in deSingel liepen nog een aantal mensen voortijdig weg. We zullen het weer niet begrepen hebben, zeker?

  • Reacties(0)//maandans.frankvanlaeken.eu/#post163
Volgende »